Tổng Giáo Phận Hà Nội

 

Ṭa Tổng Giám Mục Hà Nội

 

Địa chỉ : 40 Phố Nhà Chung, Quận Hoàn Kiếm, Thành Phố Hà Nội (Bản đồ)

Tel

(4)-825-4424 (4)-828-5920

E-mail

ttgmhn@gmail.com   

Web site

http://tgphanoi.org/  

Năm thành lập

24/11/1960 Diện tích    : 7000 km2

Số giáo dân

300,000  
Số Giáo hạt  5 Số Giáo xứ : 141

Giờ lễ

Chúa nhật     :

Ngày thường :

Tư liệu :  Lược sử - H́nh ảnh
                Danh sách Giáo xứ  - Danh sách Linh mục
                Vài nét về lịch sử tổng giáo phận Hà Nội

-  Tin tức sinh hoạt

* Tổng Giáo Phận Hà Nội bước vào Năm Ḷng Chúa Thương Xót (13/12/2015)- H́nh ảnh

 

Lược sử Tổng Giáo Phận Hà Nội

Nguồn : Vietnamese Missionaries in Asia 

 

A. Lược Sử Tổng Giáo Phận Hà Nội

Lịch sử của Tổng Giáo Phận Hà Nội đă trải qua gần 400 năm h́nh thành và phát triển. Trong đó các thừa sai ḍng Tên, Hội Thừa Sai Paris cùng với hàng giáo sĩ, tu sĩ và giáo dân Việt Nam, nhờ ơn Chúa, đă đóng góp hết ḿnh để làm nên trang sử của Tổng Giáo Phận và tô đậm ḍng lịch sử Giáo Hội Việt Nam. Quá tŕnh lịch sử này được tóm gọn theo ba thời kỳ: thời kỳ giáo sĩ ḍng Tên, thời kỳ Hội Thừa Sai Paris (MEP) và thời kỳ nằm dưới triều vua Lê - chúa Trịnh, triều Nguyễn, thời Pháp thuộc cho đến khi đất nước độc lập, thống nhất.

1. Thời các giáo sĩ ḍng Tên (1626-1663, vua Lê - chúa Trịnh)

Năm 1626, cha Giuliano Baldinotti, người Ư, và thầy Piani, người Nhật, là hai thừa sai đầu tiên được cử tới Kẻ Chợ (Thăng Long), hai vị được chúa Trịnh Tráng đón tiếp cách đặc biệt và cho tự do truyền giáo v́ lúc đó nhà chúa đang cần vũ khí của người nước ngoài để chống lại chúa Nguyễn ở Đàng Trong. Hai vị không biết tiếng (phải nói qua thông dịch hay bút đàm), nên cha Baldinotti liều viết thư xin các cha ḍng Tên ở Đàng Trong ra trợ giúp. Sự việc này khiến chúa Trịnh nghi ngờ và tạo dịp cho một số quan lại chống đối. Sau 5 tháng tại Thăng Long, hai vị rửa tội được bốn trẻ nhỏ hấp hối. Phái đoàn rời Thăng Long và về tới Macao ngày 16-9-1626 (x. Đắc Lộ, Lịch sử Vương quốc Đàng Ngoài).

Như được chuẩn bị từ trước, cha Giám tỉnh ḍng Tên cử hai cha Marques (đến Đàng Trong từ năm 1618) và cha Alexandre de Rhodes (Đắc Lộ) (đến Đàng Trong từ năm 1624), từ Đàng Trong về Macao năm 1626, để chuẩn bị vào Đàng Ngoài. Ngày 12-3-1627, từ Macao cha Marques và Đắc Lộ lên đường và tới Cửa Bạng (Thanh Hóa) ngày 19-3-1627.

Sau vài ngày rao giảng Tin Mừng tại Cửa Bạng, có 2 người xin ṭng giáo mang tên Thánh Giuse và Inhaxiô. Trong 2 tuần đợi lệnh chúa Trịnh cho phép tàu lên Kẻ Chợ, hai cha rửa tội tất cả được 32 người. Đoàn truyền giáo được chúa Trịnh tiếp đón nồng hậu khi chúa đang trên đường đi đánh chúa Nguyễn Phúc Nguyên ở Đàng Trong. Sau khi chúa Trịnh thất trận trở về, phái đoàn được chúa đưa về Thăng Long. Hai cha được hưởng nhiều ân huệ và được cấp nhà ở trong phủ chúa; nhưng để tiện dịp tiếp xúc với dân chúng, hai cha xin đến ở vùng Cầu Giền. Tại đây, hai cha bắt đầu mở lớp dạy giáo lư, mỗi khóa 8 ngày, mỗi ngày 6 lớp. Chính từ những buổi dạy này đă khởi thảo tập "Phép Giảng Tám Ngày" được cha Đắc Lộ cho in ở Rôma bằng hai thứ tiếng La tinh và Việt Nam vào năm 1651. Kết quả thật bất ngờ: chính em gái chúa Trịnh là bà Catarina và hàng ngàn người được rửa tội. Tổ chức Thầy Giảng cũng được cha Đắc Lộ thành lập. Công việc rao giảng Tin Mừng đang tiến triển, th́ chúa Trịnh nghe lời xúi giục của phe chống đối (tham quan, hoạn quan, phi tần, cung nữ...) trục xuất hai cha về Macao. Trong thời gian 3 năm, tại Đàng Ngoài, hai cha đă rửa tội được 5,602 người.

Tiếp nối công việc của cha Marques và Đắc Lộ, ngày 15-3-1631, các thừa sai ḍng Tên lần lượt có mặt tại Kẻ Chợ và được chúa Trịnh tiếp đón nồng hậu cùng cho phép tự do giảng đạo v́ chúa cần sự có mặt của các thừa sai để buôn bán với người Bồ Đào Nha về nhiều mặt hàng, nhất là vũ khí, đạn dược. Từ năm 1631-1663, giáo đoàn Đàng Ngoài được nhiều giáo sĩ ḍng Tên đến giúp, trong đó có các cha Gaspar d'Amaral (1631-1638), cha Felice Morelli (1636-1647), cha Filippo Giovani de Marini (1647-1658), cha Onofrio Borgès (1642-1663).

2. Thời kỳ Hội Thừa Sai Paris (MEP) (Nhà Trịnh, Nhà Nguyễn, và Pháp thuộc)

Ngày 9-9-1959, Ṭa Thánh thành lập hai giáo phận ở Việt Nam: Đàng Trong và Đàng Ngoài, bổ nhiệm Đức Cha Francois Pallu làm đại diện Tông Ṭa Đàng Ngoài (1659-1679). Suốt thời gian làm đại diện Tông Ṭa, Đức Cha Pallu nhiều lần muốn tới Đàng Ngoài để nhận nhiệm sở, nhưng đều bị cản trở, nên ngài nhờ Đức Cha P. Lambert de la Motte giám quản giùm và đặt cha F. Deydier Phan làm cha chính (tổng đại diện) giáo phận. Đến năm 1679, Ṭa Thánh bổ nhiệm ngài làm giám mục giáo phận Phúc Kiến (Trung Quốc). Ngày 27-1-1684, Đức cha lên đường nhận nhiệm sở và 9 tháng sau ngài qua đời tại đây.

Ngày 18-8-1666, cha Deydier có mặt tại Thăng long để thực thi sứ mệnh truyền giáo. Năm 1669, Đức cha Lambert de la Motte tới Phố Hiến. Đầu năm 1670 ngài truyền chức "nhỏ" cho 48 thầy, chủ tŕ Công đồng đầu tiên ở Phố Hiến, lập ḍng Mến Thánh Giá tại Kiên Lao và Bái Vàng.

Năm 1679, giáo phận Đàng Ngoài được chia làm hai: Tây Đàng Ngoài trao cho Hội Thừa Sai Paris, do Đức cha Jacques de Bourges (1679-1714) coi sóc. Năm 1713, Đức cha Bourges bị trục xuất. Ngài qua Thái Lan và mất ở đây năm 1714, thọ 83 tuổi.

Giáo phận Tây Đàng Ngoài năm 1753 gồm: Bố Chính 10,000 giáo dân, Nghệ An 42,500, Thanh Hóa 24,039, Tây Nam (Trấn Sơn Nam) 45,188, Miền Tây (Trấn Sơn Tây) 7,000, Kẻ Chợ 3,000 gồm hai huyện Vĩnh Xương và Quảng Đức, mỗi huyện 18 phường, làm thành "36 phố phường" tổng cộng 131,727 giáo dân.

Dưới triều Nguyễn (1789-1883)

Đức cha J.B. Longer Gia (Giám mục hiệu ṭa Gortyna) cai quản giáo phận Tây Đàng Ngoài từ năm 1790-1831. Năm 1802, khi vua Gia Long ra Thăng Long, ngài đă tới yết kiến và nhắc tới mối liên hệ giữa Đức cha Pigneau de Béhaine (Bá Đa Lộc) và nhà vua. Nhà vua hứa cho tự do tôn giáo, nhưng thật ra không được thi hành trong các địa phương. T́nh h́nh giáo phận năm 1830 được biết như sau: 2 giám mục, 6 thừa sai, 87 linh mục bản xứ, 174,000 giáo dân, 50 giáo xứ, 1 đại chủng viện, 20 đại chủng sinh, 2 tiểu chủng viện, 60 tiểu chủng sinh, 595 người lớn được rửa tội, 1,886 trẻ em được rửa tội. Đức cha Longer mất năm 1831.

Đức cha J.M. Havard Giu (giám mục hiệu ṭa Castorie 1790-1838), trong đời ngài có cha Cornay chết v́ đạo năm 1837, c̣n ngài th́ mất năm 1838.

Đức cha Pierre Borie Cao (giám mục hiệu ṭa Acanthe) được bổ nhiệm giám mục năm 1838 và tử đạo ngay năm đó. Chiếu chỉ cấm đạo ngày 18-1-1839 của vua Minh Mạng đă khiến cho nhiều tín hữu ở Đàng Ngoài bị bách hại và nhiều người chết v́ đạo.

Đức cha P.A. Retord Liêu (giám mục hiệu ṭa Acanthe 1840-1858). Đời ngài là một chuỗi những gian truân, đi ẩn trốn liên tục. Sau khi vua Minh Mạng ngă ngựa băng hà ngày 20-1-1841, Đức cha đă có thể truyền giáo công khai vào những năm 1843-1847. Nhưng khi người Pháp bắn phá Cửa Hàn vào tháng 3-1847, vua Thiệu Trị nổi giận, đă ra sắc chỉ cấm đạo tháng 4-1847. Nhưng sau đó nhà vua băng hà ngày 4-11-1847.

Ngày 27-3-1846, Đức Gregorius XVI chia đôi giáo phận, một giữ tên giáo phận Tây, một mang tên mới giáo phận Nam Đàng Ngoài (Vinh) gồm: Bố Chính và Nghệ An, Hà Tĩnh; giáo phận Tây vẫn rộng lớn.

Dưới thời Tự Đức, Đức Cha C.H. Jeantet Khiêm (1847-1866) cai quản giáo phận. Vua Tự Đức cấm đạo gắt gao với 6 sắc chỉ từ 1848-1862 và chỉ cho phép giữ đạo sau ḥa ước Nhâm Tuất (1862). Giáo phận đă trải qua cơn khủng bố khốc liệt của những người theo phong trào Văn Thân với khẩu hiệu "B́nh Tây sát Tả" cho tới năm 1888.

Đức cha J.S. Theurel Chiêu (giám mục hiệu ṭa Acanthe 1858-1868). Theo bản tường tŕnh, lúc này trong giáo phận có chừng 39 giáo xứ, 140,000 giáo dân.

Dưới thời bảo hộ Pháp (1883-1945)

Đức cha P.F. Puginier Phước (giám mục hiệu ṭa Mauricaastre 1868-1892) là người giao thời, ngài đă được mời làm trung gian ḥa giải, nhưng sự việc không thành. Người Pháp đă đặt nền đô hộ trên đất nước ta.

Năm 1895, Ṭa Thánh phân chia giáo phận Tây thành hai giáo phận, một giữ tên cũ giáo phận Tây, giáo phận mới lấy tên gọi là giáo phận Đoài (Hưng Hóa).

Năm 1901, Đức Lêô XIII lại chia giáo phận Tây Đàng Ngoài thành 2 giáo phận. Giáo phận mới mang tên giáo phận Thanh (sau là Phát Diệm). Ngày 3-12-1924, Ṭa Thánh đổi tên các giáo phận tông ṭa ở Việt Nam theo địa hạt hành chính, nơi đặt ṭa giám mục, v́ thế giáo phận Tây Đàng Ngoài được đổi thành giáo phận Hà Nội.

Đức cha P.M. Gendreau Đông (giám mục hiệu ṭa Chrysopolis) cai quản giáo phận từ 1887-1934. Không kể việc điều tra và thiết lập các hồ sơ tử đạo, ngài đă làm nhiều việc xă hội và thiết lập các tổ chức giáo dục và đào tạo giáo dân cũng như giáo sĩ. Năm 1935, khai mạc Công đồng Đông Dương.

Thời kỳ Đức cha F. Chaize Thịnh (giám mục hiệu ṭa Alabanda 1925-1949), Công đồng Đông Dương 1935 đă mở đường cho việc mở mang dân trí, phát triển các tổ chức giáo dục và đào tạo cũng như việc xă hội từ thiện. Năm 1937, mở câu lạc bộ nghiên cứu xă hội, cho phát triển ngành Công giáo Tiến hành. Theo bản phúc tŕnh năm 1930, trong giáo phận có: 27 thừa sai, 143 linh mục Việt Nam phục vụ trong 88 giáo xứ, 400 thầy giảng, khoảng 400 nữ tu, trong đó có ḍng Mến Thánh Giá, ḍng Kín Carmel Hà Nội, ḍng Sư Huynh La San với 700 học sinh, ḍng Đa Minh Pháp, ḍng Đức Bà.

Năm 1948, giáo phận có khoảng hai triệu dân, giáo dân khoảng 195,000 người, 30 thừa sai, 135 linh mục, 95 tu sĩ, 491 nữ tu. Đại Chủng Viện Xuân Bích đóng cửa sau biến cố ngày 19-12-1946, được mở lại vào năm 1948.

3. Thời kỳ Hàng Giáo Phẩm Việt Nam

Tại Phát Diệm, Bùi Chu và Vĩnh Long đă có giám mục Việt Nam, nhưng giáo phận Hà Nội vẫn thuộc Hội Thừa Sai.

Năm 1950, Đức cha Giuse Maria Trịnh Như Khuê được bổ nhiệm làm giám mục Hà Nội, trong thời kỳ đất nước trải qua nhiều biến cố lớn: sự kiện tuyên ngôn độc lập ngày 2-9-1954, cuộc di cư vào Nam năm 1956. Đức cha đă có Thư Chung nhắn nhủ giáo dân và rao giảng t́nh yêu thương đồng bào.

Ngày 24-11-1960, Ṭa Thánh quyết định thành lập Hàng Giáo Phẩm Việt Nam, nâng giáo phận tông ṭa lên hàng chính ṭa, giáo phận Hà Nội được nâng lên hàng tổng giáo phận và đặt Đức cha Giuse Trịnh Như Khuê làm tổng giám mục. Ngày 24-5-1976, ngài được phong làm Hồng Y tiên khởi của Việt Nam.

Ngày 2-6-1963, Ṭa Thánh bổ nhiệm Đức cha Giuse Maria Trịnh Văn Căn làm phó tổng giám giám mục Hà Nội. Sau khi Đức Hồng Y Khuê qua đời, ngài trở thành Tổng giám mục chính ṭa. Ngày 30-6-1979, Đức Gioan Phaolô II bổ nhiệm Tổng giám mục Giuse Trịnh Văn Căn làm Hồng Y, Đức cha F.X. Nguyễn Văn Sang làm giám mục phụ tá. Ngày 16-11-1985, Đức Hồng Y kư thỉnh nguyện xin tuyên thánh cho 117 chân phước tử đạo Việt Nam và được Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II chấp thuận.

Ngày 18-5-1990, Đức Hồng Y Trịnh Văn Căn từ trần sau một cơ bạo bệnh. Ngày 23-4-1994, Đức Gioan Phaolô II bổ nhiệm Đức cha Phaolô Giuse Phạm Đ́nh Tụng làm tổng giám mục Hà Nội và linh mục Phêrô Lê Đắc Trọng, tổng đại diện giáo phận Hà Nội, làm giám mục phụ tá.

Ngày 26-11-1994, Ṭa Thánh phong Hồng Y cho Đức tổng giám mục Phaolô Giuse Phạm Đ́nh Tụng tại Rôma. Ngài được các giám mục bầu làm Chủ tịch Hội Đồng Giám Mục Việt Nam trong đại hội lần VI ở Hà Nội, từ ngày 25-9 đến 1-10-1995. Ngài đă tích cực củng cố Đại Chủng Viện Thánh Giuse Hà Nội và đời sống đức tin của giáo dân.

Thứ Bảy ngày 26 tháng 4 năm 2003, ĐTC Gioan Phaolô II bổ nhiệm Đức Cha Giuse Ngô Quang Kiệt, làm Giám Quản Tông Ṭa (Administrateur Apostolique Sede Plena) Tổng Giáo Phận Hà Nội. Đức Hồng Y Phaolô Giuse Phạm Đ́nh Tụng, Tổng Giám Mục Hà Nội, vào lúc này (năm 2003) đă 84 tuổi, trước đây đă nhiều lần xin phép về hưu (Theo giáo luật 75 tuổi là có thể xin phép về hưu), sau nhiều lần Ṭa Thánh đă gửi phái đoàn qua Việt Nam thương thuyết với nhà cầm quyền Hà Nội để có một vị Tổng Giám Mục kế vị Đức Hồng Y Tụng, nhưng vẫn không có kết quả. Bởi vậy, V́ lư do sức khỏe với tuổi già yếu của Đức Hồng Y, ngày 26/04/2003, Ṭa Thánh đă bổ nhiệm Đức Cha Giuse Ngô Quang Kiệt làm Giám Quản Tông Ṭa (Administrateur Apostolique Sede Plena) Tổng Giáo Phận Hà Nội.

Ngày 19 tháng 2 năm 2005, Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II đă bổ nhiệm Đức Cha Giuse Ngô Quang Kiệt làm tổng giám mục chính ṭa giáo phận Hà nội, thay thế Đức hồng y Phạm Đ́nh Tụng, và chính thức chấp thuận đơn xin nghỉ hưu của Đức Hồng Y Phaolô Giuse Phạm Đ́nh Tụng.

B. Địa Lư và Dân Số Tổng Giáo Phận Hà Nội

Ranh giới: Tổng Giáo Phận Hà Nội phần lớn nằm trên địa bàn thành phố Hà Nội (trừ một số huyện thuộc giáo phận Bắc Ninh) và và một phần trên địa bàn 4 tỉnh: Hà Tây (trong 9 huyện, trừ một số huyện thuộc giáo phận Hưng Hóa); Hà Nam; Nam Định (nửa thành phố Nam Định, huyện Mỹ Lộc, huyện Vụ Bản, huyện Ư Yên thuộc Tổng Giáo Phận Hà Nội); Ḥa B́nh có 8 giáo xứ trong 4 huyện; Hải Hưng chỉ có một xứ thuộc huyện Kim Thi.

Tổng Giáo Phận Hà Nội có diện tích khoảng 7,000 km2.

Sông, hồ, núi: Nội thành, phía Bắc và Tây, có sông Tô Lịch bao bọc, giữa trung tâm thành phố có hồ Hoàn Kiếm. Phía Nam có sông Kim Ngưu, các hồ Quỳnh Lôi, Đầm Sét, hồ Bảy Mẫu, hồ Thiên Quang. Phía Đông là sông Hồng dài 1,165 km và sông Luống (Đuống). Phía Bắc có sông Cà Lỗ, hồ Trúc Bạch, hồ Tây.

Hà Nội có 5 ngọn núi lớn: Núi Vua Bà (Viện Nam), Tản Viên, Tam Đảo, Phao Sơn, Yên Tử.

Sắc tộc: phần lớn là người Kinh, ngoài ra c̣n có người Mường, Dao, Sán D́u... khoảng 8,000 người.

Tổng giáo phận Hà Nội gồm: 1 giáo hạt Hà nội, 1 giáo hạt Hà Tây, 1 giáo hạt Hà Nam, 1 giáo hạt Nam Định, địa bàn tỉnh Hải Dương và địa bàn tỉnh Ḥa B́nh.

 

(dựa theo Niêm Giám 2005 của Giáo Hội Công Giáo Việt Nam)

Nguồn : http://www.catholic.org.tw/vntaiwan/vnchurch/vnchurch.htm

.....................

Đọc thêm : Vài nét về Lịch Sử Tổng Giáo Phận Hà Nội - Ban Giáo Lư TGP Hà Nội

 


H́nh ảnh Tổng Giáo Phận Hà Nội

< chưa có >

H́nh ảnh bổ sung xin gởi về
giaoxugiaohovietnam@Yahoo.com