Tổng Giáo phận Huế

Nhà thờ Giáo xứ Đồng Giám

 

Nhà thờ Giáo xứ Đồng Giám
Giáo hạt

 

Địa chỉ : xă Triệu Độ, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị.  ( Bản đồ )

Chánh xứ : Linh mục Phaolô Trương Minh Tiên

Tel

 

E-mail

 

Năm thành lập

 

Lễ Bổn Mạng

 

Số giáo dân

 

Giờ lễ

Chúa nhật     :

Ngày thường :

Các nhà thờ lân cận :  

Tư liệu :  Lược sử Giáo xứ - H́nh ảnh Giáo xứ 

-  Tin tức sinh hoạt

* H́nh ảnh giáo dân Đồng Giám ở xa về quê nhân dịp Bổn Mạng Giáo xứ (22/8/2011)

 

Lược sử Giáo xứ Đồng Giám

Lược sử Đồng Giám

Làng Đồng Giám thuộc xă Triệu Độ, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Đồng Giám nguyên cũng là một làng toàn ṭng Công giáo trực thuộc Hạt Dinh Cát Trung (tức từ 1954-1972), nay là Tổng hạt Quảng Trị, Tổng Giáo Phận Huế.

T́m hiểu danh xưng Đồng Giám

Theo “Ô Châu Cận Lục” của Dương Văn An th́ Đồng Giám có tên cũ là “Động Giám”, nhưng vào thời Pháp thuộc đă đổi thành Đồng Giám. Theo Hán Việt từ điển của Thiều Chửu và chữ viết trong “Ô Châu Cận Lục” th́ ư nghĩa danh xưng của làng như sau:

Đồng(同) theo Hán Việt Từ điển có 3 ư nghĩa. 1 là Cùng nhau, như đồng học (cùng trường, cùng lớp), đồng sự (cùng làm việc). 2. Hợp lại, như phúc lộc lai đồng (phúc lộc cùng hợp cả tới). 3. Ḥa, như đại đồng chi thế (cơi đời cùng vui ḥa như nhau không tranh cạnh ǵ).

Giám (监) là cái gương soi. Ngày xưa người ta dùng đồng làm gương soi gọi là giám, đem các việc hư hỏng trước chép vào sách đề làm gương soi cũng gọi là giám, như ông Tư Mă Quang làm Bộ ‘Tư trị thông giám’ nghĩa là pho sử để soi vào đó mà giúp thêm việc trị dân.

Như vậy, Đồng Giám (同监) mang ư nghĩa là một làng mà mọi người đều chung ḷng chung sức không tranh cạnh hơn kém, để cùng đem lại phúc lợi cho nhau và mọi người xung quanh. Từ đó, người dân làng Đồng Giám đă trở thành là tấm gương soi cho mọi người xung quanh xem đó mà noi theo.

* Địa Lư: Làng Đồng Giám nằm giữa trung tâm huyện Triệu Phong, Đông giáp làng An Lợi, Tây giáp làng An Giạ (An Dă) phía Bắc là cánh đồng ruộng chạy dài tới ranh giới hai

làng Thanh Liêm và Giáo Liêm, phía Nam giáp một nhánh sông Thạch Hăn. Địa điểm làng nằm về hướng Đông-Đông Bắc cách thị xă Đông Hà khoảng trên 2 cây số đường chim bay. Làng Đồng Giám là một làng có hai ưu điểm là cận thị và cận giang, thêm vào là đường tổng lộ An Giạ (An Dă) đi vào giữa làng, nên mọi sinh hoạt của dân làng đều rất thuận tiện.

Thời điểm h́nh thành làng Đồng Giám

Theo “Ô Châu Cận Lục” th́ làng Đồng Giám có cùng thời với các làng lân cận thuộc Huyện Hải Lăng, phủ Triệu Phong. Đồng Giám được h́nh thành vào thời nhà Hậu Lê, đời vua Lê Thánh Tông niên hiệu Hồng Đức nguyên niên 1470. Ngài Khai tiên và cũng là Khai Khẩn làng Đồng Giám có tên

Lăng ngài Tiền Khai Đồng Giám Phan Văn Khánh, nguyên quán làng Tùng Mai, xă Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tỉnh.

Trong một bản “Sơ lược Tiểu sử” của Hội đồng hương Giáo họ Đồng Giám, khu vực Quảng Thuận thực hiện năm 2003, th́ số dân sinh sống tại làng Đồng Giám vào năm 1970 có 52 gia đ́nh với 250 nhân khẩu. Một số khác tản mác sinh sống các nơi khác như Quảng Trị, Đồng Hà và vùng cao su Núi Đỏ, Dầu Giây thuộc tỉnh Long Khánh.

Làng Đồng Giám có tất cả sáu (6) họ tộc, nhưng đă có tới ba vị họ Phan như sau:

- Họ Phan nhất - Họ Phan nh́
- Họ Phan ba - Họ Trần
- Họ Nguyễn - Họ Huỳnh

Theo một người lớn tuổi làng Đồng Giám, th́ Họ Phan nhất là họ Khai tiên làng Đồng Giám, và cũng là vị Tiền Khai Khẩn

của làng. Riêng họ Huỳnh sau năm 1963 chỉ c̣n một người có tên là Huỳnh Thi đă rời khỏi làng, hiện nay không ai rơ. C̣n các họ Phan nh́, Phan ba và các họ khác mới vào lập nghiệp sau này. Đến năm 1940, có 3 anh em là Hồ Kỉnh, Hồ Thị Nghi và em Hồ Thị Tuyết người làng Gia Độ đến cư trú tại Đồng Giám, từ đó Đồng Giám đă có thêm họ Hồ.

Tin Mừng đến với Đồng Giám

Trong mục“Tin Mừng đến với vùng Dinh Cát” trên đây được trích dẫn từ sách “Giáo Hội Công Giáo ở Việt Nam” tập I của linh mục Bùi Đức Sinh trang 78, 79 cho chúng ta một thời điểm mà trong đó tất cả các Giáo xứ, Giáo họ thuộc Dinh Cát Quảng Trị ngày nay đă đón nhận lời rao giảng Tin Mừng nước Trời của linh mục Aduarte, thời điểm đó là vào tháng 02.1596. Với thời điểm này, Đồng Giám đă có rất nhiều người theo đạo, đây là những hạt giống đầu tiên được gieo văi cho cánh đồng Làng Đồng Giám. Thời điểm này cũng chỉ là thời điểm khởi đầu, và chỉ tồn tại một thời gian ngắn. Đến năm 1617, linh mục thừa sai Buzomi (1) và các giáo sĩ Ḍng Tên khác đến vùng Dinh Cát tiếp tục sứ vụ c̣n dang dỡ.

Sách “Lược sử các Giáo xứ” tập II trg 745 Tổng Giáo phận Huế xuất bản năm 2001 th́ măi cho đến 1691 tức sau 95 năm truyền giáo (1691 - 1596 = 95 năm) số người theo đạo tại các làng như Nhu Lư được 45 người, Đồng Giám có 35 người, Dương Lộc có 60 và Dương Lệ Văn đă có 300 người theo đạo.

Tại trang 743 cho biết Đồng Giám được chính thức thành một Giáo xứ trong khoảng thời gian từ 1717-1740 (23 năm) đồng thời cùng với Giáo họ Trà Bát, lúc này là thời b́nh an truyền giáo của các thừa sai dưới thời hai chúa Ninh Vương (1725-1738) và Vơ Vương (1738-1765). Như vậy, thời gian kể từ khi lập làng đến khi người dân làng đón nhận Tin Mừng khoảng (1596-1470) = 126 năm.

Sách “Công cuộc truyền giáo Đàng Trong và Đàng Ngoài”(Mission de la Cochinchine et du Tonkin) của các linh mục ḍng Tên xuất bản tại Pháp năm 1858 th́; linh mục Lopez ở Giáo xứ Đồng Giám từ 1721 đến 1741 tức trong 20 năm, sau đó đă trở về Áo Môn nhưng vẫn gởi thư và quà cho giáo hữu của ngài ở Đồng Giám.

Căn cứ vào các chi tiết giáo sử qua các sách trên đây th́ làng Đồng Giám sau 125 năm kể từ khi tiếp nhận Tin Mừng (02/1596) đă trở thành một Giáo xứ vào năm 1721, (1721–1596 = 125 năm) do linh mục Lopez Ḍng Tên làm chánh xứ tiên khởi.

Tuy nhiên, theo “Linh Địa La Vang” của linh mục Xitanilaô Nguyễn Văn Ngọc th́ trong một báo cáo của cha Lôrensô Huỳnh Văn Lâu quản hạt Dinh Cát có trú sở tại Dương Lệ Văn, c̣n lưu giữ tại Thánh Bộ Truyền giáo ở Rôma, th́ vào cuối thế kỷ XVII (khoảng thập niên 1690 đến 1700) trong số 37 Giáo họ tại Dinh Cát đă có tên Giáo họ Đồng Giám, mặc dù trong thời gian này số giáo dân tại Đồng Giám chỉ mới có trên dưới con số 6 gia đ́nh Công giáo với trên dưới 35 tín hữu.

Đồng Giám cũng đă chính thức trở thành một Giáo xứ chính, nhưng không thấy tài liệu giáo sử nào ghi lại thời điểm này một cách chính xác.

(1)- Cha Buzomi sau khi truyền giáo cho dân Việt ở miền Trung, ngài bị trục xuất về Ma Cao rồi lâm bệnh và qua đời năm 1639 thọ 63 tuổi. (GHCG ở VN của lm Bùi Đức Sinh O.P. trang 120)

* Nhà thờ Đồng Giám

Theo nhóm đồng hương Đồng Giám trong “Sơ lược Tiểu sử họ Đồng Giám” trang 6 th́: Giáo xứ Đồng Giám xây dựng nhà thờ đầu tiên bằng gạch trong thời gian Linh mục Tadéo Triêm làm chánh xứ từ 1837. Cũng theo tài liệu này cho biết th́ ngôi nhà thờ nói trên đă bị Văn Thân đốt cháy cùng với 240 tín hữu vào ngày 07/ 09/1885.

Thời gian Linh mục Dominic Phạm Văn Yến quản xứ Đại Lộc kiêm họ nhánh Đồng Giám, ngài đă xây lại ngôi nhà thờ (h́nh trên) cùng với ngôi lăng các thánh Tử Đạo Đồng Giám khá khang trang. Nhà thờ có chiều dài 26 mét, ngang 10 mét, và tháp chuông cao 18 mét.

Ngôi nhà thờ này bị hai phi cơ Pháp dội bom sập lúc 03 giờ chiều ngày 22.07.1953 chỉ c̣n lại tháp nhà thờ đứng chơ vơ cho đến năm 1956 th́ tháp cũng bị đổ sập.

Năm 1957 linh mục Dominic Lê Hữu Luyến chánh xứ Dương Lộc đă cho xây dựng lại nhà thờ mới diện tích như cũ, vách xây, các vài kèo làm bằng sắt, lợp tôn, nhưng không có tháp.

Qua năm 1970 linh mục Phao Lô Nguyễn Thanh Ḥa nguyên quán Đồng Giám về hưu, ngài về ở với con cháu và coi sóc họ Đồng Giám. Năm 1971, người con của giáo họ đang hưu trí đă cùng giáo dân trong họ làm lại ngôi nhà thờ lần nữa bằng bê tông cốt sắt kiên cố hơn. Nhà thờ chưa hoàn thành th́ biến cố mùa hè đỏ lửa 1972 xảy ra. Chiến tranh 1972, 1973 tất cả giáo dân Giáo họ đă chạy tránh bom đạn, măi cho đến sau tháng 4/1975 khi bốn (4) gia đ́nh con dân Giáo họ trở về làng th́ tất cả đă thành b́nh địa.

Qua những ngày tháng vất vả sau chiến tranh, đời sống của giáo dân cả về vật chất lẫn tinh thần quả là gian nan, nhưng với ơn Chúa Ngài đă không bỏ đàn chiên Ngài bơ vơ không người chăn dắt. Năm 1975 tổng Giáo phận đă sai linh mục Phanxicô X. Lê Văn Cao về chánh xứ Đại Lộc kiêm họ nhánh Đồng Giám, và ngài đă cho trùng tu lại ngôi nhà thờ cũ đă bị bom đạn phá nát.

Từ 03/2001 do lời kêu gọi của anh chị em giáo dân trong Giáo họ đến với con dân cũng như bà con xa gần cùng chung

tay góp của, góp công đại trùng tu lại lăng ngài Khai khẩn. Tiếp đến tháng 08/2002 Giáo họ cũng kêu gọi ḷng hảo tâm đóng góp của tất cả mọi thành phần dân Chúa trong cũng như ngoài nước để cùng lo trùng tu lại ngôi nhà Chúa, cùng với ngôi lăng Các Thánh Tử Đạo của Giáo họ. Tháng 06/ 2003 công việc trùng tu đă hoàn tất, nhà thờ và lăng Tử Đạo đă được Đức Tổng Giám mục Giáo phận thân chinh đến làm phép và khánh thành.

Đồng Giám qua các cuộc bắt đạo

Giáo xứ Đồng Giám cũng như các Giáo xứ trong vùng Dinh Cát đều cùng trải qua các cuộc bắt đạo dưới các triều đại vua chúa kể từ thời các chúa nhà Nguyễn, đến thời nhà Nguyễn Tây Sơn, rồi kế tiếp là dưới triều các vua nhà Nguyễn.

Theo biên niên sử của Hội Thừa sai Hải Ngoại, nguyên bản bằng Pháp ngữ do Lê Thiện Sĩ sưu tầm với tựa đề: “Những người xác tín và tuyên xưng đức tin từ 1848 đến 1862”, của ông Bernard, xuất bản năm 1918, từ trang 574-581 th́ Giáo xứ Đồng Giám có 2 vị tuyên xưng đức tin trong thời gian trên, nguyên bản Pháp ngữ và tạm dịch như sau:

Chrétienté de Đồng Giám (Giáo xứ Đồng Giám)

Le lettré Nhuong, home très considéré, était scribe depuis la 9e année de Tự Đức. Il remplissait cet office à la capital qu’il dut quitter, perdant sa place à cause de sa qualité de chrétien, la douzième année du même roi. Il refusa une première fois d’apostasier devant ses supérieurs, et une seconde fois devant le minister des supplices qui ne lui épargna

point les plus cruelles tortures. Il dut quitter les pénibles travaux de curage et terrasse-ment, auxquels on l’avait d’abord employé, pour la cangue à clous de 1er et une prison preventive à la prefecture; cela dura l’espace de seize mois. Sa

sentence portrait la chaine et l’exil dans la province de Tuyên Quang. En route, il eut le bonheur de pouvoir se confesser deux fois. Arrivé le 8e mois, 13e année de Tự Đức, au lieu de son exil, on le mit au cachot. Bientôt victim du choléra, il mourut le 4 du 12e mois, la meme année, dans l’après-midi. Avant d’expirer, I témoigna le désir de se confesser, ce qui fut impossible, faute de prêtre. Le lendemain, les chrétiens ses compatriots, et les autres compagnons de son exil, l’enterrèrent solennellement. Son corps a la tête tournée du côté du village de Xa Tai, les pieds vers Tan An; à gauche se trouve le tombeau de Doi Loc et à droite le tombeau de Ong Tu. (tạm dịch):

Một hoc sĩ tên Nhuong. Một con người danh giá, đă là thầy kư từ năm thứ chin đời vua Tự Đức. Ông ta có một văn pḥng lớn tại kinh đô; vậy mà đành bỏ và mất việc vào năm thứ 12 của đời vua đó, chỉ v́ đă theo đạo. Lần đầu tiên, ông đă từ chối không chịu bỏ đạo trước mặt các bề trên của ḿnh, lần thứ hai trước viên chức h́nh ngục, người đă không chịu từ khước bất cứ một cực h́nh tồi tệ nào đối với ông. Khi vừa từ bỏ những công việc nạo vét và đắp đất nặng nhọc mà người ta đă giao cho ông làm lúc đầu, vai ông liền bị mang gông đinh và ném vào nhà lao trong ṿng 16 tháng. Tiếp theo là bản án xiềng và lưu đày ở tỉnh Tuyên Quang. Trên đường điệu đi đày, ông được diễm phúc xưng tội hai lần. Đến tháng thứ tám, năm thứ mười ba đời vua Tự Đức, người ta đă tống ông vào xà lim ngay tại chốn lưu đày. Chẳng bao lâu sau, ông bị thổ tả và chết ngày 04/12 năm đó. Trước khi chết, ông bày tỏ ḷng ước ao được xưng tội, nhưng đă không thể, v́ không có linh mục. Ngày hôm sau, những người đồng đạo, những người tù cùng bị lưu đày đă long trọng tống táng thi thể của ông, đầu quay về hướng làng Xa Tai, chân quay về làng Tân An, bên tả là ngôi mộ của đội Lộc, bên hữu là mộ của Ong Tu.

Lé nommé Day, aussi lettré, déjà bien faible, put cependant recevoir 20 coups de rotin sans s’émouvoir. Renvoyé en prison, à cause de cette noble persistence dans la foi, il y est mort d’épuise-ment, avant que sa sentence d’exil ait été portée. (tạm dịch):

Một người tên là Day, là học sĩ, vốn đă ốm yếu mà c̣n bị đánh 20 roi mây không chút xót thương. Khi được đưa trở lại nhà tù, v́ kiên tŕ với đức tin, ông đă chết v́ kiệt sức trước khi bản án lưu đày đến.

Đồng Giám thời Cần Vương và Văn Thân

Giáo họ Đồng Giám tuy là một Giáo họ bé nhỏ thuộc Dinh Cát, nhưng Giáo dân cũng đă cùng với Giáo hội mẹ, đă trải qua những thăng trầm cùng với những bắt bớ, chém giết v́ đạo Chúa, trong các đợt bắt đạo dưới thời các

Lăng Tử đạo Đồng Giám trước 1940 vua chúa nhà Nguyễn. Đặc biệt trong các đời vua Minh Mạng, Thiệu Trị đến Tự Đức Trong các thời kỳ bắt đạo này, Đồng Giám chưa có tấm gương nào sáng chói như Giáo họ Phan Xá và Nhu Lư mà Giáo hội hằng tôn kính. Nhưng Giáo xứ Đồng Giám cũng đă

Lăng Tử đạo Đồng Giám hiện nay góp phần không nhỏ trong vụ đại thảm sát của phong trào Văn Thân và Cần Vương ngày 07/09/1885 với con số bổn đạo không nhỏ của Đồng Giám là 240 tín hữu đă bị thiêu sát trong nhà thờ. Một số chạy

thoát, một số đi làm xa, một số em nhỏ gởi bà con bên lương, nên c̣n sống sót.

Trong “Une page de l’histoire du Quảng Trị September 1885” có ghi mấy ḍng bằng Pháp ngữ về Giáo họ Đồng Giám như sau: “La petite chrétienté voisine de Đồng Giám, gardée à vue, ne put fuir, et ses 240 catholiques furent égorgés dans l’église.” Tại phần phiên dịch ghi: “Giáo họ Đồng Giám gần Dương Lộc, nhưng v́ bị canh giữ, nên giáo dân không thể đào nạn, 240 giáo dân bị chém và giết chết tại nhà thờ.

Cùng chung số phận với Giáo hội mẹ, Giáo dân Đồng Giám cũng đă kiên cường ấy mạng sống ḿnh để giữ vững đức tin, để rồi với những hạt giống c̣n rơi rớt lại vẫn nảy mầm và sinh hoa kết trái cho đến hôm nay. Hiện nay (2011) Đồng Giám là một Giáo họ lẽ trực thuộc giáo xứ Phan Xá.

* Các Linh mục chánh xứ Đồng Giám

Theo “Lược sử các Giáo xứ” tập II trg 759 và sách “Sông Gianh Đàng Trong, Giáo hạt Quảng B́nh” th́ danh sách các linh mục chính thức làm chánh xứ Đồng Giám như sau:

1/- Lm Lopez chánh xứ tiên khởi (1) 1721 - 1741
2/- Lm Tadéo Triêm (2) 1837 - 1856
3/- Lm Tôma Nguyễn Ngọc Sâm # 1871
4/- Lm Tôma Nguyễn Ngọc Huệ 1872 - 1883
Lm Micae Nguyễn Ngọc An (phó xứ)
5/- Lm Đôminicô Phạm Văn Yến 1908 - 1915
6/- Lm Montagnon (Minh) 1915 - 1916
7/- Lm Tadéo Đỗ Văn Cử (Bích Khê) 1916 - 1922
8/- Lm Phêrô Nguyễn Văn Chức 1922 - 1931

Sau 1931 Đồng Giám là họ lẽ trực thuộc Giáo xứ Đại Lộc hoặc Dương Lộc tùy theo từng thời kỳ phân chia giáo xứ.

9/- Lm Phao-lô Nguyễn Thanh Ḥa 1970 – 1972

* Linh mục nguyên quán Đồng Giám

Giáo xứ Đồng Giám đă cống hiến cho Giáo phận một Linh mục: - Lm Phao Lô Nguyễn Thanh Ḥa.

Sinh tại Đồng Giám ngày 03.03.1893
Thân phụ mẫu: Barnabê Nguyễn Thanh Liêm, và bà Maria Nguyễn Thị Chiu.
Vào Tiểu Chủng viện An Ninh tháng 09/1907
Đại Chủng viện Phú Xuân tháng 09/1917
Thụ phong linh mục ngày 20.12.1924
Qua đời ngày 30.12.1979 tại Đức Linh. An táng tại nhà thờ Vơ Đắc, B́nh Thuận, hưởng thọ 86 tuổi, với 55 năm linh mục.

Hiện nay Đồng Giám đă có một Đan sĩ Martinô Poret Trần Minh Điệp, thuộc Đan viện Thánh Mẫu Châu Thủy, B́nh Tuy. Con ông Trần Văn Thanh (Sanh) và bà Nguyễn Thị Điện. Thầy này đang du học tại Hoa Kỳ.

* Nữ tu nguyên quán Đồng Giám

- Nữ tu Têrêxa Phan Nhất Kim Cẩm Ḍng MTG Huế.
- Nữ tu Martha Phan Thị Thanh MTG Quy Nhơn
- Nữ tu Maria Phan Thị Lệ Quyên MTG Phan Thiết.
- Nữ tu Maria Trần Thị Chung Ḍng Con ĐM Vô Nhiễm

* Đồng Giám hôm nay

Từ mùa hè đỏ lửa 1972, cho đến lúc kết thúc chiến tranh ư thức hệ trên đất nước chúng ta vào tháng 04/1975. Đồng Giám cũng như bao làng mạc khác, bà con anh em đă bỏ làng ra đi để tránh bom đạn, để lại nhà không cửa trống, mặc cho bom đạn tung hoành cày xới nơi mănh đất thân thương. Ngày về một số anh em những làng kế cận họ cũng đă đến và cùng chung sống với số 4 gia đ́nh nguyên gốc Đồng Giám, để tạo nên một Đồng Giám mới. Cho đến hôm nay, Đồng Giám đă khoe màu tươi sắc với một ngôi Thánh đường khang trang, một tượng đài kính Đức Mẹ La Vang, một tượng đài kính Thánh Cả Giuse ở trước

 

(1) Linh mục Lopez được t́m thấy trong sách “Công cuộc truyền giáo Dàng Trong và Đàng Ngoài” của một nhóm linh mục ḍng Tên xuất bản tại Pháp năm 1858.

(2) Linh mục Triêm người quê Kẻ Sen Quảng B́nh, thụ phong linh mục 1837, không thấy thời gian ở phó xứ, ngài làm cha sở Đồng Giám và Thanh Hương, qua đời lúc 5 giờ chiều ngày 10.05.1856.

 

Bài nghiên cứu của Ông Gioan Baotixita Lê Văn Huề
Nhận ngày 25/1/2015

Mọi ư kiến đóng góp xin gởi email về huele8391@yahoo.com

Xem bản cũ cùng tác giả đăng trên Website TGP ngày 25/7/2013

 

Chi tiết bổ sung xin gởi về
giaoxugiaohovietnam@Yahoo.com 


H́nh ảnh nhà thờ Giáo xứ

H́nh ảnh giáo dân Đồng Giám ở xa về quê nhân dịp Bổn Mạng Giáo xứ

Nguồn : LM. Phaolô Trương Minh Tiên  -   Website TGP Huế