Tổng Giáo phận Huế

Nhà thờ Giáo xứ Phan Xá

 

Nhà thờ Giáo xứ Phan Xá
Giáo hạt Quảng Trị

 

Địa chỉ : Triệu Đại, Triệu Phong, Quảng Trị  ( Bản đồ )

Chánh xứ : Linh mục Giuse Vơ Văn Phú (30/7/2015)

Tel

(053) 3867.918

E-mail

 

Năm thành lập

 

Lễ Bổn Mạng

 

Số giáo dân

232

Giờ lễ

Chúa nhật     :

Ngày thường :

Các nhà thờ lân cận : Gh Đồng Giám - Gh Giáo Liêm - Gh Nhu Lư

Tư liệu :  Lược sử Giáo xứ - H́nh ảnh Giáo xứ 

-  Tin tức sinh hoạt 

* H́nh ảnh Lễ Nhậm Chức Tân Quản Xứ Phan Xá của Cha Giuse Vơ Văn Phú (30/7/2015)
* H́nh ảnh tuyên hứa của Tiểu đội Mẹ Fatima Giáo xứ Phan Xá

 

Lược sử Giáo xứ Phan Xá

I- VỊ TRÍ ĐỊA LƯ

Giáo xứ Phan Xá, giáo hạt Quảng Trị, nằm trên địa bàn thôn Thanh Liêm, xă Triệu Đại, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị, cách ṭa Giám mục Huế hơn 63km theo đường chim bay về phía tây bắc.

II- NGUỒN GỐC H̀NH THÀNH VÀ QUÁ TR̀NH PHÁT TRIỂN

Giáo xứ Phan Xá ngày nay kết nối lịch sử của ḿnh với lịch sử các giáo xứ vùng Dinh Cát, cách riêng với Đồng Giám, Nhu Lư, Giáo Liêm, nhất là với Đại Lộc (cách Phan Xá gần 3km5 về phía nam). Các xứ này đều nằm phía bắc huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị.

1- Từ cuộc truyền giáo của các thừa sai ḍng Tên (từ 1617)

Vùng Dinh Cát (Quảng Trị) được đón nhận Tin Mừng từ năm 1617 do vị linh mục ḍng Tên Francesco Buzomi, tiếp đó là từ các cha Francisco de Pina, Alexandre Alexandre de Rhodes (Đắc Lộ)…, với sự cộng tác của các thầy giảng. Sau một thời gian, vùng Dinh Cát đă có đông người theo đạo. Nhiều cộng đoàn tín hữu được thiết lập. (Xem lược sử giáo xứ Đại Lộc)

Khi các cha ḍng Tên bị trục xuất năm 1665, th́ có các linh mục hội Thừa sai Hải ngoại Paris (gọi tắt mà MEP) tiếp nối công việc truyền giáo. Sử sách c̣n ghi tên một số vị như: Guillaume Mahot (1633-1684), Charles Labbé (1648-1723), Pierre de Sennemand (1660-1730)…

Đến đời chúa Hiền Nguyễn Phúc Tần (1620-1648-1687[1]) có lệnh cấm và bắt đạo với hai sắc chỉ năm 1663 và 1665. Một số quan chức theo đạo bị trảm quyết. Nhưng đến năm 1672, chúa Hiền lại tha đạo nên có rất nhiều người được rửa tội. Theo sử sách ghi lại, thời kỳ này có nhiều họ đạo (khoảng 37 họ) được thiết lập tại vùng Dinh Cát, trong đó có Phan Xá.

Văn khố Ṭa thánh hiện c̣n ghi tên các họ đạo: Đồng Giám, Đại Be (tức Đại Lộc), Nhu Lư, Kẻ Triêm (tức Thanh Liêm với Phan Xá), Kẻ Giáo (nay gọi là Giáo Liêm)… thuộc hạt Dinh Cát. Báo cáo của cha Laurent Emmanuel (Lôrensô Lâu) gởi cho Đức Giám mục Giám quản Louis Laneau (ở Xiêm) vào ngày 17-02-1691, có nhắc đến các họ đạo Nhu Lư, Kẻ Giáo và Đồng Giám. Báo cáo của cha lên bộ Truyền bá Đức tin ngày 16-02-1692 và 07-02-1694 cho biết Kẻ Giáo có 80 tín hữu, Đồng Giám 150, Nhu Lư 50[2].

Sau hội Thừa sai Paris, đến lượt các cha ḍng Phanxicô tham gia công việc truyền giáo. Đó là thời các chúa Nguyễn Phúc Chú (1697-1725-1738) và Nguyễn Phúc Khoát (1714-1738-1765). Năm 1739, khi đinh kinh lư các giáo xứ ở Thừa Thiên và Dinh Cát, Đức Khâm sai Elzéar-François des Achards de la Baume đă ghé thăm Đồng Giám ngày 17 tháng 09[3]. Năm 1747, vùng Dinh Cát lại được giao cho các cha ḍng Tên lo mục vụ, trong đó có Phan Xá[4].

Năm 1750, nhà thờ Phan Xá được làm bằng tre lợp tranh (Ngày nay c̣n di tích gọi là “Ruộng họ”, ruộng được làng Thanh Liêm trích để giúp cho họ đạo có kinh phí lo việc thờ tự. Ruộng họ này c̣n được gọi là Nương biện, Nương hiệp)(xem dưới)

2- Lớn lên trong gian khổ

Năm 1765, quyền thần Trương Phúc Loan bắt đầu thao túng nhà chúa Nguyễn, gây khổ trăm họ. V́ thế ở B́nh Định, 3 anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dấy binh chiếm thành Quy Nhơn (1771). Ở bắc chúa Trịnh Sâm đem quân vào chiếm thành Phú Xuân, khiến chúa Huệ phải chạy vào Gia Định (1775). Đất nước rơi vào cảnh chiến tranh giành ngôi báu giữa ba phe: Trịnh, Nguyễn, Tây Sơn (1774-1801), dân chúng phải khốn đốn trăm bề, tín hữu bị bắt bớ dữ dội, đặc biệt ở vùng Dinh Cát. Giáo dân Phan Xá cũng không tránh khỏi cảnh hoạn nạn này. Đây là thời Đức Mẹ hiện ra ở La Vang để an ủi tín hữu (1798).

Sau vài chục năm an b́nh thời Gia Long và đầu thời Minh Mạng, người Công tiếp tục bị triều đ́nh bắt bớ và bị dân chúng kỳ thị liên miên từ 1825 đến 1885. Dữ dội nhất là đời các vua Minh Mạng (1820-1841), Thiệu Trị (1841-1847), Tự Đức (1847-1883). Đặc biệt vào thời Tự Đức, Phan Xá có thánh tử đạo Phanxicô Xavie Nguyễn Văn Trung.[5]

Năm 1861 (thời kỳ Phân Sáp), cộng đoàn Phan Xá được chăm sóc bởi cha Phêrô Maria Trần Văn Mân (1821-1851-1884). Sinh quán Thanh Lương, thụ phong năm 1851, ngài được sai đi mục vụ vùng Dinh Cát từ tháng 9-1853 đến tháng 3-1854, coi họ đạo Trung Quán (Quảng B́nh), ở chung quanh vùng An Ninh, Cửa Tùng, không nhất định một chỗ, chăm sóc giáo hữu Phan Xá.

Linh mục Théodore Bernard, MEP, trong tập “Những người tuyên xưng đức tin từ 1848-1862 của Bắc Đàng Trong” có viết về Phan Xá thời Phân sáp như sau:

Trinh nữ có đạo tên Nương, sau khi đă quảng đại chịu 55 roi v́ Đức Giêsu Kitô, đă chết do loạt roi đó trong nhà giam, nơi cô đă bị cầm tù”

“Một người có tên Đôminicô Sô, lương dân trở lại, 46 tuổi, (từ Di Loan) phải đày vào Phan Xá do ḷng thù ghét đạo, đă bốn lần bị đánh 120 roi mà vẫn không bao giờ bằng ḷng chối bỏ đức tin ḿnh. Từ đó ông phải mang gông và xiềng lâu dài, cho đến khi bệnh t́nh buộc người ta phải tháo ra cho ông. Sau khi chịu đ̣n thêm một lần nữa với một sự kiên tŕ như thế, mặc dù rất đau đớn, ông chỉ sống thêm được 25 ngày. Ông đă chết cách thánh thiện, ḿnh vẫn c̣n đầy thương tích. Xác ông được chôn cất long trọng ở Phan Xá. Hai người con ông c̣n nhỏ tuổi cũng bị đánh dă man như ông mà vẫn kiên tŕ không bỏ đạo

Sau thời Tự Đức, các cuộc thiêu sát của Văn Thân cũng rất tàn khốc. Lúc này, Phan Xá trực thuộc giáo xứ Nhu Lư như một giáo họ.

Ngày 30 tháng 7 năm Ất Dậu (tức 06-9-1885, thời vua Hàm Nghi), Văn Thân “b́nh tây sát tả” 3 hôm liên tiếp. Số người từ những nơi khác về trốn trong các rừng cây chá bị truy t́m đem ra giết chết hoặc chôn sống trong tư thế đứng-ngồi. Rải rác nhiều mộ tập thể ở vùng Thanh Liêm và Phan Xá. (Thỉnh thoảng vẫn gặp những mộ chôn đứng nhiều người, khi dời lên thấy c̣n đeo tượng và chuỗi). Số giáo dân bị lùa vào nhà thờ rồi thiêu cháy độ 120 người. Di tích của ngôi nhà thờ bây giờ chỉ là một nền đất với Thánh giá cũ, chôn cất các vị tử đạo thời Văn Thân, có bia ghi lại thế này: “Nơi an nghỉ chứng nhân đức tin: 2 nữ tu, 1 thầy giảng, 120 giáo hữu. 06, 07, 08 tháng 9 năm 1885 (30 tháng 07 Ất Dậu)” Hai nữ tu này là hai chị ḍng ḍng Mến Thánh Giá Nhu Lư qua giúp họ Phan Xá từ đầu năm Ất Dậu.[6]

Nền nhà thờ Phan Xá cũ – Ngày nay là Lăng Tử đạo,

Nơi chôn cất hơn 120 vị anh hùng đức tin (nằm giữa Nương Biện)

Lăng tử đạo được trùng tu năm 2014

Năm 1886, dân làng Thanh Liêm đánh đuổi người Phan Xá v́ họ cho rằng người Phan Xá ở choán hướng của họ. V́ thế nhà thờ và khu dân cư được dời vào vị trí như ngày nay.

3- Phát triển thành giáo họ, giáo xứ rồi lại giáo họ

Năm 1890, Phan Xá được trông coi bởi cha Đôminicô Nguyễn Văn Cửu (1849-1884-1920, gốc An Lễ, Quảng Trị), phó xứ An Ninh biệt cư. Ngài đă thoát chết trong vụ Văn Thân nhờ chạy vào tiểu chủng viện An Ninh.

Năm 1905, Phan Xá có quản xứ là cha Têphanô Nguyễn Hữu Nông (1866-1897-1912, gốc An Vân). Ngài coi sóc giáo xứ này cho đến 1911 th́ ngă bệnh và xin về quê quán.

Năm 1912-1914: cha Mátthêô Đỗ Khắc Mỹ (1879-1906-1952)

Năm 1915-1931: cha Đôminicô Phạm Văn Yến (1875-1904-1941)

Năm 1944-1952: cha Gioan Baotixita Nguyễn Văn Đông (1908-1938-1987). Ngài xây trường tiểu học, lập sở Mến Thánh Giá thuộc các chị Di Loan. Rửa tội 1000 tân ṭng tại đây, có các cha phó lần lượt: Tađêô Trần Văn Tri, Phaolô Trần Công Khôi và G.B. Bửu Đồng. Ngài cũng xây nhà thờ bằng gạch tô vôi lợp tranh năm 1950. Sau thời ngài, Phan Xá lại trở thành giáo họ.

Năm 1956-1964: cha Tôma Lê Văn Cầu (1922-1955-1998) làm quản xứ Nhu Lư, kiêm các giáo họ: Phan Xá, Mỹ Lộc, Thanh Xuân, Phó Hội, Hà Tây, Tường Vân, Giáo Liêm, Thanh Liêm, Hiền Lương, Quảng Điền. Năm 1962, nhà thờ được cha trùng tu, mái tranh thay thế bằng mái ngói. Tượng đài thánh Phanxicô Trung và Lăng Tử đạo Phan Xá cũng được cha xây dựng.

Năm 1968, Phan Xá được sát nhập vào giáo sở Dương Lộc.

Năm 1975, Phan Xá được sát nhập vào giáo sở Đại Lộc.

Năm 1985-1987, Phan Xá là nơi nhà cầm quyền dùng để quản thúc (giam lỏng) cha Tôma Lê Văn Cầu, nguyên quản xứ Trí Bưu. Ngày 3-7-1987, ngài bị mù mắt và ngất xỉu, nên được phép về Nhà Chung chữa bệnh.

Năm 1996, cha Phanxicô Xaviê Lê Văn Cao, quản xứ Đại Lộc kiêm Phan Xá, cho xây dựng lại ngôi thánh đường như hiện c̣n.

Năm 2002, cha Giuse Trần Viết Viên quản xứ Đại Lộc kiêm Phan Xá.

Năm 2005, cha P.X Trần Vương Quốc Minh thay thế cha Trần Viết Viên.

4- Thành giáo xứ rồi giáo sở

Ngày 02-10-2008, Phan Xá lại được Đức Tổng Giám mục Têphanô Nguyễn Như Thể nâng thành giáo xứ và giáo sở (gồm thêm 3 giáo họ Đồng Giám, Giáo Liêm và Nhu Lư) với vị quản xứ và quản sở tiên khởi là cha Phaolô Trương Minh Tiên, gốc An Bằng. Ngài đă cơi nới nhà thờ, làm cung thánh, sửa tiền đường, xây lại tháp chuông, đắp đường bêtông, xây bể chứa nước mưa cho dân chúng, lấy đất lại và xây dựng nhà mục vụ đa năng khang trang.

Ngày 30-07-2015, Đức Tổng Giám mục Phanxicô Xaviê Lê Văn Hồng bổ nhiệm cha Giuse Vơ Văn Phú về thay cha Tiên.

Ngài đă làm đài thánh Simon Phan Đắc Ḥa (mới) và lăng Tử đạo Nhu Lư (trong cùng khuôn viên, năm 2017) cũng như đang làm lại đài và tượng Thánh Tử đạo Phanxicô Trung ở Phan Xá (trước mặt nhà thờ).

Bên trong nhà thờ Phan Xá hiện thời

III- HOA TRÁI ĐỨC TIN

1- Linh mục Tu sĩ

1- Linh mục Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Huy sinh 20-05-1946, chịu chức 15-04-1975.

2- Linh mục Trương Hoàng Bửu. Năm sinh ? Năm chịu chức ?

3- Nữ tu Nguyễn Thị Ưng (con gái của thánh Phanxicô Trung), ḍng Mến Thánh Giá Trí Bưu (+)

4- Nữ tu Nguyễn Thị Thạnh (con gái của thánh Phanxicô Trung), ḍng Mến Thánh Giá Trí Bưu (+)

5- Anê Hồ Thị Phước, sinh 12-12-1941, khấn trọn 16-07-1974, ḍng Mến Thánh Giá Huế (+)

2- Giáo dân (Giáo sở)

– Năm 2010: 231 người

– Năm 2015: 232 người

– Năm 2020: 139 người

Nguồn : Website TGP Huế (2/1/2020)

Xem thêm : [ Lược sử Giáo xứ Phan Xá ]  Nguồn : JB. Lê Văn Huề

(GXGHVN Bổ sung ngày 25/1/2015 nhận trực tiếp từ tác giả)

 

Chi tiết bổ sung xin gởi về
giaoxugiaohovietnam@Yahoo.com 


H́nh ảnh nhà thờ Giáo xứ Phan Xá

Xem thêm : H́nh ảnh tuyên hứa của Tiểu đội Mẹ Fatima Giáo xứ Phan Xá (30/5/2010)

Nguồn : Website TGP Huế

 

 

 

[Trở về đầu trang ]