Giáo phận Kontum

Nhà thờ Giáo xứ Chính Ṭa

 

Nhà thờ Giáo xứ Chính Ṭa
Giáo hạt Kontum

 

Địa chỉ : 13 Nguyễn Huệ, P. Thống Nhất, Tx Kontum  ( Bản đồ )

Chánh xứ : Linh mục
Phó xứ     : Linh mục Phaolô Phan Huy Dũng (14/10/2014)

Tel

 

E-mail

 

Năm thành lập

 

Bổn Mạng

 

Số giáo dân

10812

Giờ lễ

Chúa nhật     :

Ngày thường :

Các nhà thờ lân cận :  

Tư liệu :  Lược sử Giáo xứ - H́nh ảnh Giáo xứ 
                Cảm tạ hồng ân 100 năm (1913-2013)

-  Tin tức sinh hoạt

 

Lược sử Giáo xứ Chính Ṭa

Nhà thờ Chính Ṭa Kon Tum

Nhà thờ Chính toà Kontum hiện nay

Nhà thờ Chính toà Kontum làm bằng danh mộc, tồn tại đến ngày hôm nay. Ai đi ngang qua cũng thán phục khen ngợi tài khéo léo của những người xây dựng nên nó; nhưng thiết nghĩ ít ai biết cặn kẽ, đầy đủ và rơ ràng về lai lịch ngôi thánh đường này h́nh thành như thế nào. Chúng tôi xin mạo muội tŕnh bày cách vắn gọn về ngôi Nhà thờ Chính toà Kontum, như để đánh dấu 95 năm tính từ ngày khởi công xây dựng (1913-2008) và 90 năm kể từ ngày khánh thành (1918-2008) và làm phép thánh hiến ngôi nhà thờ cổ kính, thân thương của các Kitô hữu thuộc Giáo phận Kontum, một giáo phận đă có bề dày lịch sử 160 năm (1848-2008). Chúng tôi dựa vào những văn bản viết như tiểu sử của Cha Bề trên Vialleton Truyền, Cha Joseph Décrouille Đệ, Cha Bề trên Kemlin Văn, các cha liên hệ và các bản tường tŕnh hằng năm về Trụ sở Hội Thừa sai Hải ngoại Paris (MEP) của các Giám mục Đại diện Tông toà Đông Đàng Trong năm 1913 và 1918, cũng như Nguyệt san Hlabar Tơbang 1913 của Địa phận Kontum, và các chứng từ của các cha đặc trách Nhà thờ Chính toà trong những năm qua.

Chúng tôi xin tŕnh bày tập nghiên cứu về cội nguồn lai lịch xây dựng Nhà thờ Chính toà Kontum trong hai phần chính:

PHẦN I: Quá tŕnh xây dựng, bảo quản ngôi thánh đường Kontum đến năm tu sửa (năm 1994-1997)

PHẦN II: Tu sửa năm 1994-1997 và hiện trạng Nhà thờ Chính toà Kontum.

 

PHẦN I :

QUÁ TR̀NH XÂY DỰNG VÀ BẢO QUẢN

I. CHUẨN BỊ, KHỞI CÔNG XÂY DỰNG

1. Tên và tước hiệu nhà thờ

Nhà thờ Chính toà Kontum hôm nay mang nhiều tên và tước hiệu khác nhau qua các giai đoạn:

Giai đoạn khi bắt đầu xây dựng (1913): Nhà thờ được gọi là NHÀ THỜ LÀNG KONTUM, v́ nằm trong Plei Kontum Kơnâm (làng Kontum Kơnâm), NHÀ THỜ ĐỊA SỞ KONTUM, v́ nhà thờ chính của nhiều làng hợp thành một địa sở (“Địa sở” tiếng dân tộc Bahnar có nghĩa là “Tơring”). Người ta gọi ngắn gọn là Nhà thờ Kontum.

Năm 1932, khi vùng truyền giáo Kontum tách khỏi Địa phận Qui Nhơn và được nâng lên thành Địa phận Tông toà Kontum, nhà thờ được mang tên và tước hiệu là NHÀ THỜ CHÍNH TOÀ KONTUM, v́ nhà thờ trực thuộc quyền Giám mục, trung tâm phụng vụ và nơi thực thi quyền giáo huấn của giám mục cho toàn thể địa phận.

Thập niên 90, khi phát triển ngành du lịch, người dân thường có thói quen “coi mặt đặt tên”, “xem mặt mà bắt h́nh dong” nên đă gọi Nhà thờ Chính toà Kontum với tên b́nh dân là “NHÀ THỜ GỖ”, v́ vật liệu xây dựng là gỗ quư hiếm.

Nhưng dù tên nào đi nữa, Nhà thờ Chính toà Kontum là Trung tâm Tôn giáo của toàn địa phận, nơi quy tụ tất cả giáo dân trong địa phận về dự lễ hoặc trong dịp sinh hoạt tôn giáo cả giáo phận và cũng là nơi được coi như một trong nhiều điểm du lịch trên vùng đất Tây Nguyên đáng mọi người đến tham quan.

2. Quá tŕnh h́nh thành Nhà thờ Kontum

Cha Do đặc trách Trung tâm Truyền giáo RƠHAI (Tân Hương ngày nay) cho xây dựng nhiều nông trại và gửi thầy Thám là em ngài đến khai khẩn vùng đất bồi gọi là TUM, nằm phía đông Rơhai vài cây số. Khi cơ sở do thầy Thám xây dựng bên bờ hồ Dak-Tum đă h́nh thành, có nhà ở, có rẫy lúa, có dân cư, cha Ḥa từ vùng người dân tộc Pnong (cũng gọi là Mnong vùng Dăklăk ngày nay), v́ không thể tiếp tục ở điểm Truyền giáo Pnong, đă dẫn một số gia đ́nh người dân tộc Pnong thật sự ṭng giáo và người giúp việc, kẻ ăn người ở cũng như một số thầy giảng về Trung tâm Truyền giáo Rơhai [1]. Cha Bề trên phái Cha Hoà làm phó Cha Do, phụ trách khu vực mới khai khẩn Dak-Tum này vào năm 1856.

Cha Ḥa được đồng bào Kinh và dân tộc rất mến phục. Làng Môer về ở với Cha. Dần dần làng Kontrang-Ôr không chịu được thái độ hung hăn của các tên đầu sỏ trong làng, nên cũng kéo về sáp nhập xóm Dak-Tum của Cha, làm thành một làng lớn. Từ đó, Dak-Tum được đổi thành làng KONTUM cho đến ngày nay.

Dần dần, vài năm sau đó, số người dân tộc xin gia nhập ngày một đông thêm, nhất là sau khi h́nh thành được làng Kontum, ngài cố gắng làm một nhà nguyện nhỏ cho những người khai khẩn vùng đất TUM và cho dân làng bằng tranh nứa đáp ứng nhu cầu tôn giáo.

Năm 1890, Cha Vialleton Truyền được cử làm Bề trên vùng thừa sai Kontum. Ngài ra sức xây dựng được một thánh đường theo phong cách Tây Nguyên trong suốt 5 năm. Năm 1894, ngài rời nhiệm sở Kontum đi dưỡng bệnh tại Hồng Kông; tại đây, ngài cho in quyển sách “Cuộc Đời Chúa Giêsu Kitô” tại nhà in Nazareth. Tháng 7 năm 1895, ngài trở về nhiệm sở tại Kontum, và ngài đau ḷng khi thấy nhà thờ phải mất 5 năm để hoàn thành nay bị hoả hoạn thiêu rụi, cùng với nhà xứ của ngài. Nhiều gia đ́nh dự ṭng lung lạc đức tin đă bỏ cuộc. Ngài đành làm lại một nhà thờ tạm bằng tranh để dâng lễ và để dân làng tập trung đọc kinh hôm sớm cho đến khi ngài qua đời ngày 11-11-1908 [2].

II. XÂY DỰNG NHÀ THỜ ĐỊA SỞ KONTUM

1. Cha Joseph Deucrouille Đệ

Người khởi công trực tiếp xây dựng nhà thờ địa sở (Tơring) Kontum c̣n tồn tại đến nay chính là Cha Joseph Décrouille Đệ. Chúng tôi xin ghi lại quăng đường linh mục của ngài gắn chặt với việc khởi công một công tŕnh kiến trúc độc đáo là ngôi thánh đường cổ kính làm bằng gỗ này.

Cha Joseph Décrouille Đệ thuyên chuyển về địa sở Kontum

a. Tiểu sử

CHA JOSEPH DÉCROUILLE ĐỆ sinh ngày 17-12-1881, tại WISSANT, thuộc địa phận ARRAS, vùng PAS-DE-CALAIS. Gia đ́nh ngài gồm 7 người con, trong đó có 4 người là linh mục: hai thuộc Giáo phận ARRAS, 2 thuộc vùng thừa sai KONTUM, và một nữ tu thuộc Ḍng Phaolô thành Chartres.

Vào tháng 10-1894, chú Joseph bắt đầu theo học trung học trong Tiểu Chủng viện BOULOGNE, và ngày 13-9-1900 vào Chủng viện Thừa sai Hải ngoại, nơi đây thầy được gặp lại một trong các đồng môn cùng học tiểu chủng viện là M. DENIS, về sau là người sáng lập Ḍng Khổ tu Phước Sơn, gần Huế (Việt Nam). Thầy Joseph nhận nghi thức cắt tóc vào ngày 20-9-1901, và các chức nhỏ vào ngày 28-9-1902; lănh thừa tác vụ Phụ Phó tế vào ngày 26-6-1904, Phó tế vào ngày 24-9-1904, và chức Linh mục ngày 17-12-1904. Ngài được gửi đến Địa phận Tông toà Đông Đàng Trong (Qui Nhơn) và lên đường đến Địa phận Tông toà vào ngày 26-8-1905.

Và Cha Joseph DÉCROUILLE bắt đầu học tiếng Việt tại Sông Cát, một làng gần Toà Giám mục. Tháng 4-1906, Đức cha Grangeon gửi ngài đến vùng dân tộc Bahnar (Kontum). Ngài đến địa sở KON KLONG, một trung tâm gồm hàng chục họ đạo. Vài tháng trước đó, Cha GAILLARD bị tấn công tại chính làng này. Cha DÉCROUILLE bắt tay vào công việc, ổn định nơi ăn ở và một ngôi nhà thờ, ngài quan tâm đến giới trẻ và đă giúp một người con trai chủ làng có ảnh hưởng xin ṭng giáo.

Vào năm 1908, cha được bổ nhiệm phụ trách tại KON HNGO (Phương Quư ngày nay) trong một thời gian. Cha VIALLETON Truyền, Bề trên vùng truyền giáo và cũng là chánh xứ KONTUM, vừa qua đời ngày 11-11-1909, Cha Joseph Décrouille được thuyên chuyển về phụ trách chánh xứ địa sở gồm nửa người Kinh, nửa dân tộc này.

b. Tai hoạ và cơ may

Một vài tháng ở tại nhiệm sở mới, một trận hoả hoạn thiêu rụi nhà thờ bằng tre tranh nứa của ngài. Trong thảm cảnh buồn thương này, một lá thư từ Pháp báo cho ngài biết em của ngài là cha Jean Baptiste Décrouille [3] sắp tới sẽ lên vùng truyền giáo Bahnar và sẽ mang đến cho ngài một dự án tài trợ của một vị quư tộc nhằm xây một nhà thờ vững chắc, kiên cố tại Kontum.

c. Thiết kế ngôi thánh đường mới

Để lên bản vẻ cho ngôi nhà thờ mới, ngài đă tham khảo kinh nghiệm và hỏi ư kiến Cha Kemlin [4], một kiến trúc sư tài ba. Ngài đă xây dựng ngôi nhà thờ cao vút tương ứng với tháp chuông của nó, các cửa lớn và cửa sổ được chạm trổ hết sức sắc sảo, rất nhiều cột nhỏ được bày biện cách hợp lư chung quanh những bức tường, không ai có thể đoán ra tất cả những phần c̣n lại được làm bằng đất trộn với rơm [5].

2. Thời gian chuẩn bị công tŕnh

a. Công tŕnh xây dựng nhà thờ phải mất 3 năm để chuẩn bị

Ngài thuê thợ giỏi đốn những cây gỗ thích hợp, cho voi kéo từ rừng về, để ở những nơi thuận tiện thi công; rồi ngài về Trung Châu thuê thợ mộc và những nghệ nhân điêu khắc, chạm trổ giỏi về tiến hành thi công: các tay thợ được phân công theo từng bộ phận một: xẻ gỗ, cưa ván, đục mộng, xây ḷ nung gạch ngói… theo nhu cầu thiết kế công tŕnh xây dựng.

b. Làm Phép khuôn viên xây dựng nhà thờ [6]

Đức cha Jeanningros, Giám mục hiệu toà Havara, phụ tá của Đức cha Grangeon, đi kinh lư và ban bí tích Thêm Sức cho tín hữu vùng truyền giáo dân tộc Tây Nguyên năm 1913 [7]: Thứ bảy đầu tháng ba, Đức Cha rời Làng Sông. Dọc cuộc hành tŕnh này, ngài đến Kim Châu, một đêm tại nhà xứ cha Lành, nghỉ qua 2 đêm tại Đồng Phó, họ đạo của cha Ngữ. Thứ hai, ngày 11 ngài lên đèo An Khê và lên vùng núi. Ngày thứ ba, ngài đă đến Rơhai và được các cha, đại diện ban chức việc và một số giáo dân Kinh cũng như dân tộc đón rước ngài rất long trọng tại đây.

Chúa Nhật Phục Sinh, Đức cha cùng 4 cha dâng lễ long trọng tại nhà thờ Rơhai có đông đảo giáo dân địa sở Kontum, Rơhai và Kon Hara tham dự. Trong Tuần Bát Nhật, ngài kinh lư và ban bí tích Thêm Sức cho các tín hữu vùng Bahnar Jơlơng. Chúa Nhật cuối Tuần Bát Nhật, ngài ban bí tích Thêm Sức tại địa sở Rơhai. Thứ hai kế tiếp, Đức cha ban bí tích Thêm Sức cho giáo dân địa sở Kontum tại Trường Cuénot. Sau khi ban bi tích Thêm Sức, Đức cha đến làm phép vùng đất sẽ xây nhà thờ, nằm giữa Trường Cuénot và nhà xứ [8] của Cha Đệ [9].

c. Nhà thờ làm bằng gỗ

Bản tường tŕnh vào năm 1913 của Đức cha Grangeon [10], Giám mục Đại diện Tông toà Đông Đàng Trong gửi về trụ sở Hội Thừa sai Paris (MEP) có đoạn viết như sau:

“Nhà thờ Kontum hai lần bị hoả hoạn thiêu rụi trong khoảng thời gian 10 năm với tất cả đồ đạc trong nhà, đă được xây dựng lại, nhờ ḷng hảo tâm của một vị ân nhân hào phóng đặc biệt. Không thể dùng đá cũng như gạch để xây dựng, nhưng chỉ có dùng gỗ mới xây dựng với chất lượng cao và kiến trúc sư biết cho ngôi nhà thờ trên xứ Bahnar có dáng dấp ngôi thánh đường chánh toà”.

3. Quang cảnh ngày dựng sườn Nhà thờ Kontum [11]

Chúng tôi xin lược dịch một đoạn viết bằng tiếng Bahnar thuật lại quang cảnh sinh động trong những ngày toàn thể anh em tín hữu họ đạo Kontum, Kinh cũng như dân tộc, chung sức kéo những trụ cột bằng gỗ to nặng để hoàn thành sườn gỗ ngôi thánh đường như thế nào. Cha Bề trên Kemlin v́ bị bệnh sốt rét [12] nặng, nên không chứng kiến quang cảnh hồ hởi, vui tươi thể hiện trên nét mặt các vị hữu trách cũng như con chiên họ đạo Kontum:

Ấm áp của mùa hè! Mặt trời vừa ló rạng khỏi dăy núi phía đông. Ḷng người rộn ră như tiếng sấm mùa hè. Tùng, tùng, tiếng trống vang vội kêu gọi dân làng đến để dựng nhà thờ! Từ sáng sớm, có hai cha là cha Phước [13] và cha Lê đă chuẩn bị đầy đủ, nào dây thừng v.v… Dân Kontum, anh em người Kinh và tất cả người Bahnar ra tập trung để chung sức kéo dựng. Đức cha [14] và các cha đứng gần đó để coi. Gian đầu tiên, người ta kéo từ từ coi thử dây cột có chắc không; biết đă chắc rồi, cha Phước hô một tiếng to: phắt, tùng tùng, ông già đánh trống giữ nhịp độ [15] kéo, người ta kéo các cột từ từ lên và dựng đứng thẳng. Trong ḷng mọi người an tâm; họ thấy dễ dàng và không lo ǵ nữa. Từ sáng sớm đến trưa, người ta dựng được hai gian rồi. Trưa nghỉ ăn cơm. Ăn xong, họ bắt tay vào việc cho đến chiều tối, cũng dựng được hai gian. Ngày hôm sau, cũng dựng được 4 gian nữa; ngày thứ tư đă hoàn tất. Cảm ơn hai cha Phước và cha Lê đă hướng dẫn, chỉ bảo trong công việc dựng nhà thờ này.

“Trời đẹp quá, nếu sau này làm hoàn thành tất cả, th́ sẽ đẹp hơn các nhà thờ khác: chiều dài, cũng dài hơn nhà thờ Rơhai; chiều rộng có phần ngắn hơn đôi chút. Hiện giờ, nhà thờ Kontum này họ đă lợp tranh. Cho nên, ngày kiệu Thánh Thể, cha Đệ đă dâng Thánh lễ tại đó để cầu xin Chúa ban phúc lành hồn xác cho các ân nhân ngoại quốc đă giúp dân làng Kontum có nhà thờ đẹp mới này“.

Quang cảnh vui mừng, hồ hởi những ngày dân làng cùng tiếp sức dựng cột kèo, đ̣n tay dưới sự hướng dẫn của hai cha là Cha Phước và Cha Lê, với tài nghệ khéo léo của các tay thợ mộc từ Trung Châu lên làm theo thiết kế đă vẽ. Tuy nhiên, v́ nhu cầu những lễ sắp tới, nhà thờ lợp tạm bằng tranh và cần thời gian hoàn chỉnh hơn.

III. HOÀN CHỈNH

1. Vai tṛ Cha Bề trên Kemlin Văn

a. Trong lần dựng nhà thờ vào trung tuần tháng 3-1913,Cha Kemlin, lúc bấy giờ làm Bề trên Vùng Truyền giáo Kontum, thay Cha Guerlach qua đời ngày 29-1-1912, đă vắng mặt v́ bệnh. Vào cuối năm 1913, ngài bị buộc phải sang Hồng Kông nghỉ ngơi, dưỡng sức.

Sau 6 tháng nghỉ ngơi ở Béthania, Cha Kemlin đảm trách lại sứ vụ, lần đầu tiên tháp tùng Đức cha Jeanningros đi kinh lư mục vụ ở miền Thượng. Vị Đại diện Giám mục, Bề trên Vùng Truyền giáo, đă đồng hành cùng Đức Giám Mục của ḿnh đến tận các làng xa xôi, hẻo lánh nhất.

b. Vào năm 1914, ngài đưa ra ư hướng cần tiếp tục việc xây dựng ngôi nhà thờ Kontum hoàn chỉnh, đáp ứng số giáo dân ngày càng gia tăng, nhưng ít lâu sau, chiến tranh bùng nổ, việc tổng động viên đă lấy đi nhiều nhiệm sở của ngài [16]. V́ Chiến tranh Thế giới I (1914-1917) xảy ra, tiến tŕnh thi công ngôi thánh đường Kontum chậm lại và cũng có lúc bị tŕ trệ nhiều tháng, nhưng cuối cùng công tŕnh xây dựng ngôi thánh đường Kontum bằng gỗ đă hoàn thành vào đầu năm 1918, nhờ Cha Bề trên Kemlin cùng với Cha Joseph Décrouille phối hợp toán thợ cách khôn khéo và tế nhị. Tạ ơn Chúa, trong tŕnh xây dựng lâu dài và nguy hiểm này không có sự cố trầm trọng gây thiệt hại tính mạng xảy ra.

2. Lễ khánh thành Nhà thờ Kontum

a. Năm 1918, tỉnh Kontum khi đó gồm có 5 quận thị, 38 phường xă, 1 phó tỉnh trưởng, 978 làng Thượng, 210.000 dân cư, trong đó khoảng 15.000 người Công giáo, 153 cộng đoàn Kitô hữu được phân thành 19 địa sở, 1 trường đào tạo giáo lư viên, 1 ḍng nữ với 11 tu sĩ, 1 Nhà In và một ngôi thánh đường mới xây dựng xứng tầm với sự phát triển xă hội và số giáo dân ngày càng gia tăng, đó là ngôi Thánh đường Kontum có ngọn tháp 24 mét vút cao.

b. Tường tŕnh của Đức cha Phụ tá Jeanningros gửi về Hội Thừa sai Paris năm 1918 có đoạn:

“Quang cảnh ngày lễ Ba Vua càng trọng đại tại Kontum, nghi thức làm phép ngôi thánh đường mới đưa vào phụng tự. Đây là một toà nhà rộng răi và quí giá, được xây dựng bằng danh mộc do Cha Bề trên Kemlin hướng dẫn, và nhờ ḷng thiệt thành và rộng răi tài trợ của Bá Tước De Kergolay; chúng tôi biết ơn cách sâu xa ông Bá tước đă thay thế nhà thờ bằng tranh nứa xưa đă bị hoả hoạn cách 7 năm về trước bằng ngôi thánh đường đẹp này”.

c. Xây dựng địa sở thành một Đền Thờ sống động

Tuy nhiên, công sức của Cha Joseph Décrouille Đệ quá lớn, chẳng những trong việc khởi công xây dựng Thánh đường Kontum bằng gỗ quư mà c̣n xây dựng địa sở thành một Đền Thờ sống động với một đời sống nội tâm sâu sắc, tinh thần hiệp nhất trong cùng một đức tin và đức ái giữa các tín hữu Kinh và dân tộc ngày càng cao. Từng hồi chuông từ tháp cao ngân vang lên mỗi ngày quy tụ mọi người sốt sắng về ngôi Thánh đường để cùng chia sẻ chung một Bữa tiệc Thánh và dâng lời kinh nguyện:

“Ngày 06 tháng 01 năm 1918, Đức cha JEANNINGROS làm phép long trọng ngôi thánh đường này, đă trở thành Nhà Thờ Chánh Toà giáo phận Kontum hiện nay. Trong 10 năm với giao tiếp rất khéo léo tế nhị và điềm đạm trong lời nói, Cha Joseph Décrouille điều hành trực tiếp các công việc tâm linh đạo đức và vật chất; ngài đă được ḷng hết mọi người” [17].

IV. MÔ H̀NH NHÀ THỜ

1 - Mô h́nh nhà thờ nguyên thuỷ

V́ Chiến tranh Thế giới I xảy ra làm tŕ trệ nhiều mặt, Nhà thờ Chính toà Kontum xây dựng và hoàn chỉnh phải kéo dài từ giữa tháng 3-1913 đến đầu năm 1918 mới khánh thành. Tuy nhiên, theo thiết kế, đặc biệt phần chính nhà thờ và cung thánh làm trước, mái nhà dần dần thay tranh bằng rui mè tre và lợp ngói vảy. Mặt tiền nhà thờ với ngọn tháp cao 24 mét hoàn chỉnh sau.

Nhà thờ gồm 4 hàng cột dọc chạy dài từ mặt tiền đến pḥng áo: 2 hàng cột giữa to, tạo nên gian chính rộng, cao và thoáng mát; 2 hàng cột ngoài, nằm sát vách, là 2 gian phụ với trần nhà thấp hơn. Nhà thờ kiểu nhà cổ lầu thoáng mát với hai mái ngói giữa cao và hai mái ngói phía ngoài thấp hơn. Bốn hàng cột bằng danh mộc trụ trên các đế đá vững chắc, có sức chịu đựng với thời gian, nâng đỡ cả trọng lượng ngôi thánh đường bằng gỗ. Sàn nhà thờ cách mặt đất 8 tấc làm bằng các tấm ván gỗ rộng trên dưới 2 tấc, dày 5 phân, cưa bằng thủ công ghép mộng khít vào nhau; mặt sàn cung thánh ghép ván rộng 10 phân theo h́nh hoa văn vuông trông rất đẹp mắt.

Ngôi nhà thờ cao tương ứng với tháp chuông của nó, các cửa lớn, và cửa sổ được chạm trổ hết sức sắc sảo, rất nhiều cột được bày biện cách hợp lư chung quanh các bức tường, đặc biệt những hàng cột nhỏ rải chung quanh phía trên ṿm, giữa hai hàng cột lớn, nối với nhau bằng các ṿng cung gỗ giữ vững chắc phần cổ lầu nhà thờ và trông đẹp mắt; không ai có thể đoán ra tất cả những phần c̣n lại được làm bằng đất trộn với rơm [18]. Dù vật liệu bằng gỗ, nhưng nhà thờ vẫn mang được phong cách dáng dấp goltique, nhờ hai hàng cột gỗ giữa lớn, cao vút 12 mét liên kết tạo h́nh ṿm, ṿng cung, có những hàng cột gỗ tṛn nhỏ đỡ các cửa sổ kính phía trên, như ôm trọn những ai vào giữa ḷng nhà thờ, cảm thấy ḿnh nhỏ bé trong một khung cảnh đầy màu sắc lọt qua từ những cánh của sổ nhỏ trên cao chiếu xuống, như thấy Đấng Vô H́nh đang hiển hiện bao trùm cả không gian huyền bí, và đang mời gọi họ trầm lắng để nghe đâu đó tiếng từ thâm sâu đang th́ thầm về cơi phúc.

2. Cha Phước với tài năng khéo léo hướng dẫn trang trí nội thất

Có 3 cung mặt trước bàn thờ, Cha Phước cho chạm trổ tinh vi h́nh phù điêu “Bữa Tiệc Ly” và trọn vẹn “Kinh Lạy Cha” bằng tiếng Latinh, cũng như trang trí nhà tạm với màu đỏ, có tháp vươn cao, bằng các hoa văn rất đẹp với đường nét sắc sảo.

3. Mặt tiền nhà thờ

Nhà thờ Chính toà Kontum năm 1927

Mặt tiền nhà thờ được giữ màu gỗ, gồm 4 cột chính, với hai cột phụ nằm trong, nối kết thành những ṿng tṛn, màu nhạt hơn, nâng toàn khối lên càng nhỏ dần, gồm 4 tầng, cao đến 24 mét. Lưng chừng tháp, một ô cửa sổ [19] ṿng tṛn với nhiều thanh gỗ cong đồng tâm, tạo nên cửa sổ kính màu tuyệt đẹp và trên đỉnh tháp có thánh giá bằng gỗ quư cao vút.

Cha chánh xứ Benjamin Louison, thuộc Hội Thừa sai Paris, của địa sở Kontum, một Trung tâm Truyền giáo người dân tộc Bahnar tại Việt nam, là người rất nhiệt t́nh, hăng say. Ngài có viết như sau [20]:

Địa sở Kontum cả lớn nhỏ gồm 1500 tín hữu, một nửa là người dân tộc Bahnar, một nửa là người Kinh. Tôi rất hài ḷng khen ngợi con cái của tôi, chỉ tính nội trong một năm từ tháng 07 năm 1926 đến tháng 07 năm 1927 có 34.000 lựơt người rước lễ.

Phía người dân tộc Bahnar có 03 chủng sinh đang theo học Đại Chủng viện Pinăng và 05 tiểu chủng sinh; có 03 đệ tử là những bông hoa tốt đẹp của núi rừng vào ḍng để tô đẹp vườn hoa của Chúa.

Phía người Việt, linh mục đầu tiên của địa sở, là học tṛ cũ của tôi cử hành Thánh lễ mở tay tuần vừa qua. Có 03 thanh niên đă gia nhập Hội Ḍng và 06 thiếu nữ tận hiến để phục vụ cho Vị Thầy nhân hậu chí ái.

Về phần nhà thờ, là một công tŕnh xây dựng lớn đă hoàn thành, mặt tiền trang trí rất đẹp, nhưng thiếu nước sơn bền chắc để chống chọi với nước trong mùa mưa gió. Bên trong nhà thờ phần nội thất sẽ bố trí dần dần. Nhà thờ Kontum có một tượng ĐỨC MẸ VÔ NHIỄM được đặt ở trên bàn thờ chính; c̣n các tượng khác đặt trên bệ gỗ ở các bàn thờ phụ: như tượng Thánh Tâm, thánh Cả Giuse và thánh Nữ Jeanne D’Arc. Tượng thánh Isodore và những chiếc chuông sẽ đến sau. Nhưng khi nào? Khi các cha có tài chánh để đặt hàng và trả tiền chuyên chở”.

 

PHẦN II:

TU SỬA NHÀ THỜ CHÍNH TOÀ NĂM 1994-1997

GPKONTUM (19/01/2011)- KONTUM- Sau 83 năm sau, Nhà thờ Chính toà Kontum mới được tu sửa và nới rộng (năm 1994-1997) dưới thời Đức cha Alexis PHẠM VĂN LỘC. Cha Giuse Nguyễn Thanh Liên Linh mục chánh xứ Giáo xứ Chánh Toà trực tiếp điều động cho công tŕnh này. Ngày 14-11-1994, sau Lễ mừng thánh Giám mục Stêphanô Cuénot Thể, bổn mạng Bôl Yao Phu, Đức cha Alexis cho khởi công tu sửa Nhà thờ Chính toà Kontum. Ngài chứng kiến quang cảnh khởi công và ngài hài ḷng v́ khởi đầu đă tiến hành tốt.

Sau khi lên kế vị giám mục tiền nhiệm, Đức cha PHÊRÔ TRẦN THANH CHUNG và cha Giuse Nguyễn Thanh Liên, chánh xứ Giáo xứ Chánh toà, tiếp tục tu sửa các cơ sở khác như đă vạch định dưới thời Đức cha Alexis.

 

SƠ ĐỒ THIẾT KẾ PHẦN TU SỬA NHÀ THỜ CHÍNH TOÀ KONTUM

 

 

Nhà thờ Chính toà Kontum, theo cách nói thông thường là Nhà thờ Gỗ, v́ được làm toàn bằng gỗ. Nhưng với năm tháng, gần cả thế kỷ, không một danh mộc nào có thể chai lỳ đưa lưng để gánh lấy nắng mưa miền Tây Nguyên mà không bị hao ṃn, hư hại, mục nát, chưa nói đây là vùng đất mối mọt vào hạng nhất nh́ đất nước.

b. Chuẩn bị cho Đại Năm Thánh Giáo phận

Ngoài lư do cơ sở xuống cấp, c̣n một lư do khác nữa là chuẩn bị cho Đại Năm Thánh Giáo phận, kỷ niệm 150 năm khai sáng Vùng Truyền giáo Tây Nguyên (1848-1998), nên Đức cha ALEXIS PHẠM VĂN LỘC, kế tiếp là Đức cha PHÊRÔ TRẦN THANH CHUNG, Giám mục Giáo phận, đầu tư nhân lực và vật lực tu sửa hai cơ sở chính thuộc Giáo xứ Chính toà. Cha chánh xứ Giuse Nguyễn Thanh Liên đă cho tiến hành trùng tu, chẳng những ngôi thánh đường, mà c̣n làm mới nhà xứ và chuyển vào sâu phía trong, và c̣n nhiều công tŕnh phụ khác.

2. Năm 1994-1995: dự án tu sửa

Cha Giuse NGUYỄN THANH LIÊN, trước tiên được Đức cha ALEXIS và sau đó là Đức cha PHÊRÔ, Giám mục Giáo phận đương nhiệm lúc bấy giờ, uỷ nhiệm công việc trùng tu. Về tài chính, ngài không lo v́ mọi chi phí công tŕnh tu sửa Nhà thờ Chính ṭa, cũng như cơ sở nhà xứ đă được cả hai Đức cha đảm bảo. Nhưng vấn đề trùng tu như thế nào để giữ được sắc thái Tây Nguyên, vừa rộng để đáp ứng nhu cầu mục vụ ngày càng cao, vừa có bộ mặt lịch lăm đáng cho du khách đến Kontum tham quan ngày càng nhiều?

3. Tham khảo và t́m kiến trúc sư

Sau khi được Đức Giám mục chỉ đạo, và được linh mục đoàn góp ư, cha chánh xứ Giáo xứ Chính toà đă liên hệ với nhiều kiến trúc sư nhiệt tâm và có năng khiếu với nghệ thuật Tây Nguyên.

Ngài dành nhiều thời gian t́m hiểu, tham khảo các kiến trúc sư có tầm cỡ, trong Sở Xây dựng, cũng như nhiều kiến trúc sư khác. Cuối cùng, ngài gặp được một vị kiến trúc sư lương dân, sinh trưởng tại Kontum, và được hấp thụ nền Kitô giáo nơi Lưu xá Phục Hưng, Ḍng Đa Minh Sài G̣n, khi c̣n học ở Trường Đại học Kiến trúc Sài G̣n từ những năm 50-60 trước đây: kiến trúc sư NGUYỄN HỮU AN.

II. THỰC HIỆN DỰ ÁN

1. Dự án được duyệt xét – sơ đồ thi công

2. Thi công

a. Sau nhiều lần trao đổi và phác hoạ, một đề án được đưa ra và chấp thuận. Phải mất 2 năm hoàn thành bản vẻ: thay các cột đă hư, ván đă mục, nâng các trụ cột bị lún xuống thấp lên cùng một mặt phẳng, gia cố các trụ cột mặt tiền, tra mộng lại những nơi bị xuống cấp, nới rộng hai cánh và phía sau nhà thờ tạo h́nh thánh giá.

b. Trần nhà thờ: gian giữa cao, hai gian phụ hai bên cánh mặt phẳng, lộ những bộ phận gỗ màu đen, in trên nền vữa trắng, hài hoà với kiểu cách xây dựng cổ kính Việt Nam.

c. Trên các cửa kính có hoạ những h́nh

trong Kinh Thánh, một số bằng kính màu ghép lại, một số khác bằng chất dẻo trong ngoại quốc có màu sắc đặc biệt và do một nghệ nhân ngoại quốc trực tiếp hướng dẫn trang trí. Khí sắc tôn giáo càng đậm nét sau khi tu sửa lần này.

d. Mặt tiền nhà thờ khi mới nh́n vào tưởng chừng cao như cũ, nhưng đă tăng cao hơn một thước, theo kích cỡ nhà thờ đă nới rộng ra, tương xứng với hai hành lang hai bên. Cửa sổ vitraux vẫn ở giữa mặt tiền như cũ, chỉ khác là cửa này kết dính bằng nhiều tấm kính nhỏ, các màu sắc tạo h́nh cảnh Tây Nguyên, có ḍng sông Dak-Bla, có mặt trời ánh sáng rực rỡ toả xuống, có chú voi kéo gỗ, và những người dân tộc trong buôn làng… Nhờ vậy, nhà thờ vẫn là gỗ, cân xứng, hài hoà và trở thành điểm du lịch đáng cho cả nước đến tham quan, và cũng để lại cho hậu thế một công tŕnh xây dựng nghiêm túc cần nghiên cứu.

e. Làm thêm hai hành lang hai bên hông nhà thờ, mái theo h́nh nhiều tam giác cân nối lại: bề thế, đẹp mắt với những hoa văn đơn giản nhưng hài hoà cổ kim, không lấn lướt phong cách của nhà thờ gỗ nguyên thuỷ, cũng không gượng ép trong tổng thể kiến trúc.

PHẦN KẾT

Hằng năm, nhiều khách hành hương về Kontum, nhất là các tín hữu trong giáo phận quy tụ nơi Thánh đường Chính Toà thân thương vào các dịp lễ lớn, cảm thấy một niềm vui khó tả, niềm vui của hậu sinh nhận được quà tặng do các ân nhân trước kia đă trao ban là ngôi Thánh đường cổ kính. Họ cũng biết giữ ǵn tài sản và lưu truyền lại cho con cháu cái tinh tuư nhất, đó là đức tin sống động, đức ái phong phú, và sự hiệp nhất trong đời sống chứng nhân Tin Mừng cho thời đại hôm nay, mà mỗi ngày họ được nuôi dưỡng bằng Lời Chúa và bằng bí tích Thánh Thể trong ngôi Thánh đường quư giá này.

Kontum, ngày 1-3-2008
Kỷ niệm 95 năm công tŕnh Nhà thờ Kontum khởi công
Lm. Gioakim Nguyễn Hoàng Sơn

[1] x. Hlabar Tơbang, Giáo phận Kontum, năm 1918, tr. 65-66; và năm 1917, tr. 45-48.

[2] x. Tiểu sử của Cha Vialleton Truyền; x. Notice nécrologique, C.-R., 1909, p. 373 (lưu trữ tại MEP).

[3] Cha Gioan Baotixita Décrouille Tôn thụ phong linh mục vào ngày 27-3-1909 và lên đường đến Địa phận Đông Đàng Trong vào ngày 12-12-1909.

[4] Bản vẽ thiết kế ngôi nhà thờ Kontum được cha Bề trên Kemlin hướng dẫn và định h́nh.

[5] x. Tiểu sử của cha Joseph Décrouille Đệ, xin xem [2821] DECROUILLE Elie, Joseph, Jean-Baptiste (lưu trữ tại MEP).

[6] x. Hlabar Tơbang, năm 1913, số 26, tr. 26.

[7] x. Hlabar Tơbang, năm 1913, số 26, tr. 26: chuyến đi thăm mục vụ của Đức cha Jeanningros trên vùng Tây Nguyên, tŕnh bày rất rơ những nơi ngài đi thăm cũng như công việc ngài làm.

Theo bản báo cáo năm 1913 của Đức cha Grangeon, Giám mục Đại diện Tông toà Địa phận Đông Đàng Trong cho biết Đức cha Jeanningros đi kinh lư vùng dân tộc Tây Nguyên lần này từ tháng 3 đến tháng 5-1913.

Theo tiểu sử của Đức Cha Jeanningros (x. Tiểu sử của Đức cha trong văn khố của MEP) cho biết ngài đă đi thăm mục vụ trên miền truyền giáo dân tộc 3 lần, và chuẩn bị đi lần thứ tư, ngài lâm bệnh nặng, nên bị gián đoạn, không thể thực hiện được.

[8] Nhà thờ Chính toà Kontum hiện nay toạ lạc tại vùng đất được làm phép.

[9] Kontum Kơnâm.

[10] x. Bản tường tŕnh của Đức cha Grangeon về MEP năm 1913.

[11] x. Hlabar Tơbang, năm 1913, số 27, tr. 34-35.

[12] Bản tường tŕnh của Đức Cha Grangeon năm 1913 cũng cho biết: Trong lần kinh lư này, Đức cha Jeanningros gặp mặt đông đảo tín hữu Kinh cũng như dân tộc, có các linh mục, trừ Linh mục Bề trên vùng (Cha Bề trên Kemlin) bị bệnh sốt rét.

[13] Cha Phước tên Pháp là Jannin, tên dân tộc là Phưk; Cha Lê tên Pháp là Guichard, tên dân tộc là Lêh: Tiểu sử của Cha Lê dựa theo văn khố MEP: “Cậu Jean Jacques Guichard sinh ngày 23-9-1880 tại St Just Malmont, thuộc địa phận Le Puy. Sau khi đă hoàn tất chương tŕnh học ở hai Chủng viện Verrières và Alix, ngày 10-9-1902, thầy Guichard gia nhập Chủng viện Hội Thừa sai. Ngày 10-3-1906, thầy Guichard được thụ phong linh mục, tiếp đó, ngày 26-4, ngài đă lên đường truyền giáo tại Địa phận Đông Đàng Trong.

Đến Việt Nam, ngài gặp lại người anh cả là cha Laurent, nhà truyền giáo của Địa phận Bắc Đàng Trong, và đă chết tại Montbeton ngày 30-12-1910.

Thể theo nguyện vọng, Cha Guichard được làm việc truyền giáo cho người Bahnar. Sau 3 năm, ngài phải đi nghỉ một thời gian ngắn ở chỗ anh của ngài tại Dang Song, Huế, rồi họ Nhu Ly. Năm 1908, lợi dụng thời gian nghỉ ngơi, Cha Guichard chăm chỉ học tiếng Rơngao. Năm 1914, ngài làm cha sở họ Kon Mahey (…)”.

[14] Đức cha Jeanningros ban bí tích Thêm Sức cho tín hữu Kontum vào ngày Thứ Hai sau Tuần Bát Nhật Phục Sinh, trung tuần tháng 3-1913, và sau Thánh lễ, ngài đă làm phép khuôn viên nhà thờ. Sáng thứ ba kế tiếp, ngài chứng kiến quang cảnh dựng sườn nhà thờ, trong ṿng 2 ngày: thứ ba và thứ tư, đă làm xong 8 gian.

[15] Nhà thờ có những cây cột to, dài và nặng, để kéo lên cần có hiệu lệnh chung đă quy định trước bằng trống để nâng lên đồng bộ theo nhịp trống mạnh nhẹ, nhanh chậm, tựa như đua thuyền phải có người giữ nhịp đứng trước mũi thuyền vậy. C̣n dựng những cột nhà rông to, nặng, người ta đào một mương dài, một đầu nông, phía sẽ chôn cột thấp hơn theo độ sâu cần thiết, làm điểm tựa gh́ cột lại; để cột nằm theo con mương đó và nhiều dây thừng, với sức nhiều người cùng kéo theo một hiệu lệnh chung.

[16] x. Tiểu sử Cha Kemlin, lưu trữ tại thư viện MEP.

[17] x. Tiểu sử Cha Joseph Décrouille Đệ , lưu giữ tại văn khố MEP.

[18] x. Tiểu sử của Cha Joseph Décrouille Đệ, xin xem [2821] DECROUILLE Elie, Joseph, Jean-Baptiste (lưu trữ tại MEP).

[19] Nhà thờ Kontum có nhiều cửa sổ và cửa ra vào ghép kính màu quen gọi là vít-trô (vitraux tiếng Pháp), đặc biệt cửa sổ h́nh tṛn tạo h́nh đoá hoa ngay mặt tiền nhà thờ.

[20] Như trên, tr. 581.

Nguồn : Website GP Kontum

Chi tiết bổ sung xin gởi về
giaoxugiaohovietnam@Yahoo.com 


H́nh ảnh nhà thờ Giáo xứ Chính Ṭa Kontum

< chưa có >

Chi tiết - h́nh ảnh bổ sung xin gởi về
giaoxugiaohovietnam@Yahoo.com 

[Trở về đầu trang ]