Giáo Phận Thái B́nh

 

 


Địa chỉ : 2 Trần Hưng Đạo, Thị Xă Thái B́nh  ( Bản đồ )

Tel         : (36)-831-361

 

E-mail    : vanphongtgmtb@yahoo.com

 

Web site : http://giaophanthaibinh.org

 
Năm thành lập : Diện tích    : 2,200 Km2
Số Giáo dân    : 116,399  
Số Giáo hạt     :  6 Số Giáo xứ : 102  -  362 Giáo họ
   

Tư liệu :  Lược sử Giáo Phận - H́nh ảnh Sinh hoạt Giáo Phần
                Lược sử Giáo Phận (Vietnamese Missionaries in Asia)
                Danh sách Giáo xứ GP Thái B́nh
                Danh sách Linh mục GP Thái B́nh

-  Tin tức sinh hoạt

* Niềm vui tạ ơn của ngày đầu Năm Mới 2016 (1/1/2016)- Híh aảh
* Giáo phận Thái B́nh khai mạc Năm Thánh Ḷng Thương Xót (13/12/2015)
* Linh mục giáo phận Thái B́nh tĩnh tâm (16/10/2010)
* Ngày họp mặt các Trưởng Ca Đoàn Giáo Phận Thái B́nh (14/9/2010)
* Giáo Phận Thái B́nh Tổng Kết Khóa Bồi Dưỡng Giáo Lư Viên Năm 2010 (27/7/2010)
* Ngày họp mặt các Đại Diện Đội Trống Kèn Giáo Phận Thái B́nh (13/7/2010)
* Giáo phận Thái B́nh hân hoan mừng lể thánh Phêrô và Phaolô (29/6/2010)
* Lễ Ḿnh Máu Thánh Chúa được long trọng cử hành tại Nhà thờ Chính ṭa Thái B́nh (7/6/2010)
 

 

LƯỢC SỬ  GIÁO PHẬN THÁI B̀NH

Nguồn : Trang web Giáo phận TB

 

I. GP NH̀N LẠI

1. Lịch Sử Khai Sinh GP 

a. Bối cảnh lịch sử

GP Thái B́nh được xây dựng bằng ân sủng của Thiên Chúa và xương máu các thánh tử đạo. Quá tŕnh phát triển đầy bi hùng đă làm nảy sinh một GP trẻ được thành lập muộn nhất trong TGP Hà Nội (1936). Tuy mới được tách khỏi GP Bùi Chu, nhưng GP Thái B́nh có chung chiều dài lịch sử với những biến cố chính của GP đó cũng như thời c̣n là GP Trung (1848), cũng như GP Đông (1679) và GP Đàng Ngoài (1659). V́ cùng chung ḍng chảy lịch sử với GH Việt Nam, Giáo Tỉnh Hà Nội và đặc biệt là các GP thuộc các cha Ḍng Đa Minh coi sóc. Do vậy, trước khi cùng t́m hiểu xem hạt giống Phúc Âm được gieo văi trên phần đất GP từ thời điểm nào, cũng nên biết sơ qua về lịch sử truyền giáo của GH Việt Nam.

Lịch sử đạo Công Giáo ở Việt Nam được các nhà viết sử ghi cái mốc đầu tiên căn cứ vào Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục soạn thảo dưới thời vua Tự Đức từ năm 1856, phần chính biên, quyển 33, tờ 56 khi nói đến chỉ dụ cấm đạo Thiên Chúa (hay đạo Giatô, phiên âm của chữ Giêsu của chữ Hán), vào năm 1663 dưới triều vua Lê Huyền Tông, đă chú thích như sau: “Giatô, dă lục, Lê Trang Tông, Nguyên Ḥa nguyên niên, tâm nguyệt nhật, Dương nhân Inêkhu tiềm lai Nam Chân chi Ninh Cường, Quần Anh, Giao Thủy chi Trà Lũ âm dĩ Giatô tả đạo truyền giáo”. Dịch nghĩa: “Đạo Giatô, theo bút kư của tư nhân, tháng 3 năm Nguyên Ḥa thứ nhất (1533) đời vua Lê Trang Tông, có người Tây dương tên INêkhu, lén đến truyền đạo Giatô ở làng Ninh Cường và Quần Anh, huyện Nam Chân và làng Trà Lũ, huyện Giao Thủy” (thuộc tỉnh Nam Định, GP Bùi Chu hiện nay). Nhưng sự kiện này chưa chứng minh được. Việc truyền giáo chỉ được viết lại trong các sách báo nhiều thừa sai ghi lại từ đầu thế kỷ XVII.
Thời kỳ đó, nước Việt Nam đang trong hồi Trịnh Nguyễn phân tranh, đất nước chia đôi. Phía bắc sông Gianh thuộc quyền vua Lê, chúa Trịnh gọi là Bắc Hà hay Đàng Ngoài. Phía nam sông Gianh là Nam Hà, hay Đàng Trong, thuộc quyền chúa Nguyễn. Sự truyền giáo v́ thế cũng khác biệt. Đàng Trong đón nhận Tin Mừng sớm hơn, bắt đầu từ năm 1615. Mười một năm sau, ánh sáng Đức Tin mới rọi tới Đàng Ngoài vào năm 1626. Việc truyền giáo bị chênh lệch về thời gian như vậy v́ Chúa Trịnh giao thương với người Ḥa Lan là nước Thệ phản. Chúa Nguyễn lại ưu đăi thương thuyền Bồ Đào Nha là nước Công Giáo. Tàu Bồ Đào Nha khó buôn bán được với Đàng Ngoài nên các thừa sai cũng không dễ đến.
GH Việt Nam sớm có các vị GM là do công của giáo sĩ Đắc Lộ. Năm 1645, ngài bị trục xuất khỏi Việt Nam lần thứ năm. Sau hơn ba năm, ngài về đến Rôma ngày 27.6.1649, sống tại Rôma ba năm, ngài đă vận động Ṭa Thánh thiết lập các GP tại Việt Nam và các xứ Viễn Đông. ĐTC đă muốn bổ nhiệm ngài làm GM, nhưng ngài từ chối, nên được giao nhiệm vụ giới thiệu lănh trọng trách ấy.
Ngày mồng 9.9.1659, ĐTC Alexandro VII kư Đoản Sắc Super Cathedram Principis thiết lập hai địa phận tại Việt Nam: Địa Phận Đàng Ngoài (gồm cả Ai Lao và các tỉnh miền nam Trung Hoa) và Địa Phận Đàng Trong (gồm cả Chiêm Thành, Cao Miên và Thái Lan). ĐC Fancois Pallu GM đại diện tông ṭa địa phận Đàng Ngoài và ĐC Pier Lambert de La Motte đại diện tông ṭa địa phận Đàng Trong.
Hai mươi năm sau, ngày 25.11.1679, ĐTC Innôcentê XI ban sắc chia Địa Phận Đàng Ngoài làm hai. Lấy sông Hồng và sông Lô làm ranh giới. Địa Phận Tây Đàng Ngoài từ hữu ngạn hai sông vào tới biên giới Ailao và xuống đến sông Gianh, GM tông ṭa là ĐC Giacôbê Bourges. Địa Phận Đông Đàng Ngoài từ tả ngạn hai sông ra đến biển, dưới quyền chăm sóc của Đức GM tông ṭa Phanxicô Deydier. Địa Phận Đông gồm cả phần đất GP Thái B́nh ngày nay.
Qua hơn hai thế kỷ, đúng ra là 231 năm Địa Phận Đông Đàng Ngoài đă có giáo dân quá đông, địa phận lại rộng lớn, nên ĐC Hermosilla Liêm đă xin Ṭa Thánh lập thêm một địa phận mới. Ngày 5.9.1848, ĐTC Piô IX đă ban chiếu thư thành lập địa phận Trung (cũng gọi là Trung Kư). Chiếu thư về đến Việt Nam ngày 28.2.1849. Đến ngày 17.3.1849 mới chính thức thi hành sắc lệnh. Theo đó, địa phận Đông bị cắt bớt tỉnh Hưng Yên và hai phần ba tỉnh Nam Định (trong đó có tỉnh Thái B́nh ngày nay) để thành lập địa phận Trung, trao cho ĐC Marti Gia coi sóc, TGM đặt tại Bùi Chu.
Đến năm 1924, bằng một chiếu thư của Ṭa Thánh kư ngày mồng 3 tháng 12, tên các địa phận được gọi bằng tên nơi có nhà thờ chính ṭa GP, nên địa phận Trung kể từ đó được gọi là Địa Phận Bùi Chu.
 
b. Quá tŕnh h́nh thành và phát triển của GP Thái B́nh[1]
 
Riêng phần đất thuộc GP Thái B́nh ngày nay, lần theo vết lịch sử, chúng tôi thấy một dấu chấm khởi đầu cho công cuộc truyền giáo, qua một bài thơ chữ hán được lưu truyền ở xứ Kẻ Bái:
Đế hiệu Dương Ḥa đệ tứ niên,
Dương nhân thu tiết đáo giang biên,
Sĩ lê Bồ Bái đa hân thụ,
Chân đạo Giatô dĩ khả truyền.
Hiệu vua Dương Ḥa năm thứ bốn, 1638, đă có một thừa sai ngoại quốc đến ven sông thuộc làng Bồ Trang, Kẻ Bái để giảng đạo. Người dân ở đây, kẻ có học cũng như người b́nh dân, đều hân hoan đón nhận và tin đạo Chúa Kitô là đạo thật, phải giữ và lưu truyền cho hậu thế.
Trước năm 1626, cũng có một vài thừa sai đến Đàng Ngoài thăm ḍ cánh đồng  truyền giáo, được chúa Trịnh tiếp nồng hậu, nhưng v́ không biết tiếng Việt nên không thể giảng đạo. Vị thừa sai đó phải trở lại Macao để xin bề trên sai các nhà truyền giáo từ Đàng Trong trở về Macao, rồi từ đó mới đến Đàng Ngoài giảng đạo.
Ngày 19.3.1626, cha Đắc Lộ từ Macao đến từ cửa Bạng, Thanh Hoá, rồi lên Thăng Long, cha đă giảng đạo ở Đàng Trong nên đă rành tiếng Việt. Được chúa Trịnh cho phép rao truyền đạo Công Giáo, cha đă hăng say giảng rao Tin Mừng ngay tại kinh đô và tiếp tục nghiên cứu, hệ thống hóa cách dùng mẫu tự Latinh để ghi cách phát âm tiếng Việt. Cha đă dùng mẫu tự Latinh viết cuốn sách Phép Giảng Tám Ngày (tên đầy đủ là “Phép Giảng tám ngày cho kẻ muốn chịu phép rửa tội mà vào đạo thánh Đức Chúa Trời: Cathechismus pro iis qui volunt suscipere Baptismum in octo dies divisus”), một cuốn giáo lư đầu tiên bằng tiếng Việt.
Những năm kế tiếp, Macao lại lần lượt gửi thêm thừa sai đến Đàng Ngoài. Vào thập kỷ 1630, cha Felice Morelli được gửi đến Bắc Hà. Sau một thời gian học tiếng Việt, năm 1673, cha Morelli được phái đi giảng đạo tại miền Nam Kẻ Chợ, tức miền Nam Định (lúc ấy gọi là trấn Sơn Nam). Năm 1638 cha đến Bài Bồ Trang bằng đường sông Luộc. Ngài ghé vào làng rao truyền chân lư Phúc Âm. Được dân làng niềm nở tiếp đón, cha đă trụ lại tại Kẻ Bái làm bàn đạp tung gieo Tin Mừng đến các làng xa hơn trong Phủ Thái B́nh, trấn Sơn Nam.
Cha hoạt động ở vùng Kẻ Bái, trên phần đất GP Thái B́nh ngày nay, sao chép cuốn Phép Giảng Tám Ngày làm tài liệu giảng đạo. Bài vè Lập xứ Kẻ Bái có nói rơ:
Nhiều người trong xă Bồ Trang,
Học theo đạo mới xem dường khi nay.
Bày ra Phép Giảng Tám Ngày,
Ai tin học hết th́ thầy rửa cho.
Đến năm 1640, cha Morelli thay thế cha bề trên Gaspar d’Amaral, lănh đạo giáo đoàn Đàng Ngoài. Cũng thời gian này vua Lê, chúa Trịnh rất có cảm t́nh với các thừa sai, nên năm 1645, chúa Trịnh đă nhận cha Morelli làm dưỡng tử, gọi cha bằng tên Việt Nam là Phúc Ông (dịch chữ Felice tên của cha). Trong hoàn cảnh thuận lợi cả về phía đời cũng như đạo như vậy, nên cha đă lập xứ đầu tiên trên phần đất GP Thái B́nh ngày nay, đó là xứ Kẻ Bái. Theo bài vè trên th́ ngày thành lập xứ là lễ Phục Sinh năm 1645, “lúc hết mùa Giêgiung” (Ghiêgiung, phiên âm tiếng Latinh Jejuium có nghĩa là mùa Chay). Ngày thành lập (khoảng năm 1645), địa bàn xứ Kẻ Bái rất rộng:
Bảy năm đi hết cả miền,
Th́ thầy ở lại hẳn miền Bồ Trang,
Lập nên xứ Bái rơ ràng,
Nam xuống Lai Ổn, đông sang Ninh Cù.
Chuông treo trống sắm cờ mua,
Bấy giờ là lúc hết mùa Giêgiung.
Hạt giống Tin Mừng đă được tung gieo trên phần đất Thái B́nh, mà hạt đầu tiên nẩy mầm trên Kẻ Bái Bồ Trang. Xứ Kẻ Bái đă trở thành cái nôi Đức Tin của GP. Sử Kư Địa Phận Trung khi viết về xứ Cao Mộc đă xác định điều này: “xứ này trước thuộc về xứ Kẻ Thái như các xứ khác thuộc về Phủ Thái”. Mệnh đề này quả quyết xứ Cao Mộc cũng như các xứ khác trên đất Phủ Thái, trước khi trở thành GX đều liên thuộc xứ Kẻ Bái.
Năm 1649, cha Morelli trao quyền lănh đạo giáo đoàn Đàng Ngoài cho cha Girolamo Magori, để rồi năm 1650, cha trở về Macao. Trên đường về, tàu cha đi gặp tai nạn ch́m sâu dưới ḷng biển, cha đă tới bến Thiên Đàng.
Như vậy, chúng ta có thể quả quyết rằng thừa sai Felice Morelli, một LM Ḍng Tên, quốc tịch Italy, là tổ phụ truyền giáo của GP Thái B́nh. Ngài trực tiếp gieo rắc hạt giống Tin Mừng trên phần đất GP từ năm 1638 cho đến năm 1649. Trong hơn mười năm, ánh sáng Đức Tin từ Kẻ Bái đă rọi chiếu đến các làng xa hơn, trên đất Phủ Thái.
Các thừa sai Ḍng Tên (cũng có thừa sai Ḍng Âutinh, Ḍng Phansinh) là những thợ Phúc Âm khai phá ḷng Tin của các tín hữu miền Bắc Việt Nam. Đến khi ĐC Francois Pallu, GM tông ṭa địa phận Đàng Ngoài Việt Nam bị băo giạt vào Phi Luật Tân, năm 1673, gặp được cha bề trên tỉnh hạt Rất Thánh Mân Côi Ḍng Đaminh, ĐC đă xin tỉnh Ḍng phái thừa sai sang Việt Nam giúp GP Đàng Ngoài của ngài. Sau thời gian đó, Phố Hiến mới trở thành nơi tiếp đón các nhà truyền giáo, nhất là các thừa sai Ḍng Đa Minh từ Phi Luật Tân tới.
 
Khai sinh GP
 
Ngày mồng 3.9.1890, nhà cầm quyền Pháp thành lập tỉnh Thái B́nh, lấy phủ lị của Phủ Thái làm trụ sở của cơ quan Hành chánh tỉnh. Họ đạo tại phủ lị của Phủ Thái hồi đó c̣n bé nhỏ gọi là họ Kỳ Bá, thuộc xứ Sa Cát. Gọi là họ đạo nhưng thật ra số tín hữu quá ít ỏi, không thể làm được một nhà nguyện nhỏ. Kỳ Bá hay Kỳ Bố, cũng gọi là Bố Hải khẩu, Kỳ Bá có tên bộ là Bo (như bến đ̣ Bo, rồi cầu Bo). Cha Phêrô Munagorri Trung, cha xứ Sa Cát đương thời, đă nh́n thấy viễn tượng Thái B́nh sẽ là nơi đặt một TGM. V́ thế năm 1906, cha đă xây cất nhà thờ tỉnh lị Thái B́nh là một thánh đường kiểu gothic nguy nga đồ sộ. Hai năm sau cha Trung lên làm GM, ngày 17.8.1908, ngài đă thành lập GX Thái B́nh, gồm 11 họ lẻ cắt xứ Cổ Việt và xứ Sa Cát, với hơn hai ngàn tín hữu. Cha Tràng An (Marcos Gispert) làm cha chính xứ đầu tiên.
Địa Phận Trung là địa phận truyền giáo lớn. Mấy chục năm sau, ĐC Trung đă đem đến điểm cực thịnh, nên trở thành quá lớn đối với một chủ chăn. Các bề trên nhận thấy là cần phải phân chia. Ngay từ năm 1934, ĐTC Piô XI đă có ư chia Địa Phận Bùi Chu làm hai, đồng thời dần dần chuyển quyền lănh đạo GP cho hàng giáo sĩ bản quốc. Ngày 12.3.1935, ĐTC đă cử cha Đaminh Hồ Ngọc Cẩn làm GM phó Bùi Chu với quyền kế vị. Địa Phận Bùi Chu là địa phận thứ hai chuyển giao cho hàng giáo sĩ Việt Nam (sau Địa Phận Phát Diệm, ĐC Nguyễn Bá Ṭng, 20.10.1933). V́ thế khi thành lập GP Thái B́nh, các thừa sai Tây Ban Nha đều bỏ Bùi Chu sang GP Thái B́nh.
Ngày 9. 3.1936, bằng một sắc lệnh Praecipuas inter Apostolicas: (Những Ưu Tư Tông Đồ), ĐTC Piô XI đă thiết lập GP Thái B́nh. Sắc Lệnh chỉ rơ: tỉnh Hưng Yên (không trọn: 4 huyện cực bắc không thuộc GP Thái B́nh) và tỉnh Thái B́nh được tách khỏi Địa Phận Bùi Chu, để thành lập Địa Phận Thái B́nh. TGM đặt tại tỉnh lị Thái B́nh. Dự đoán của ĐC Trung, lúc c̣n là cha xứ Sa Cát, trở thành hiện thực.
Theo thống kê năm 1939 của Les Missions Catholiques en Indochine th́ GP Thái B́nh, sau khi thành lập, có nhân sự phục vụ tín hữu khá hùng hậu, thống kê viết: 1 vị GM tông ṭa - ĐC Joan Casado Thuận -, 25 LM Ḍng Đaminh, người Tây Ban Nha, 57 LM người Việt Nam, 333 thầy giảng, 12 sư huynh Lasan, 10 nữ tu Ḍng Thánh Phaolô, 280 nữ tu Ḍng ba Đaminh, 140.000 tín hữu trong 50 GX và 552 họ lẻ.
 
c. Thiết lập GP
 
* Sắc chỉ thiết lập GP 
Sau đây là toàn văn bản Sắc lệnh “Praecipuas inter Apostolicas: Những ưu tư Tông đồ”, đă được dịch như sau:
Sắc Lệnh Những Ưu Tư Tông Đồ
thành lập GP Thái B́nh
Tông thư Ṭa Thánh cắt một phần lănh thổ của GP tông toà Bùi Chu, xứ Đông Dương, lập thành GP mới Thái B́nh và trao cho Ḍng Đaminh coi sóc. GP Bùi Chu, phần c̣n lại, trao cho hàng giáo sĩ bản quốc.
PIÔ GM
Tôi tớ các tôi tớ Chúa
để muôn đời ghi nhớ
Trong những ưu tư tông đồ đặc biệt của nhiệm vụ Chúng tôi, mối ưu tư thúc bách Chúng tôi hết sức là mở rộng nước Chúa Kitô ngày một rộng hơn nữa tại các quốc gia ngoại giáo. Để đạt mục đích ấy, hàng giáo sĩ LM bản quốc tỏ ra thích thuận hơn cả. Họ rất dễ liên lạc với đồng bào họ và do đó, có thể kêu mời và dẫn đưa đồng bào họ gia nhập GH dễ dàng hơn. Điều ấy Chúng tôi đă thấy trước mắt, và xét rằng GP tông ṭa Bùi Chu là rất rộng, chỉ một vị chủ chăn th́ hầu như khó cai quản. V́ thế, năm ngoái [1935], Chúng tôi đă nghĩ phải cắt bớt lănh thổ của GP ấy, một phần sẽ trao cho hàng giáo sĩ bản quốc. Trong khi đó, Chúng tôi đă đặt một GM phó với quyền kế vị hiền đệ Phêrô Munagorri y Obineta [ĐC Trung], GM tông ṭa Bùi Chu. GM phó ấy là hiền đệ Đaminh Hồ Ngọc Cẩn, chọn trong hàng giáo sĩ bản quốc, Chúng tôi đặt làm GM ṭa hiệu Zenobia. Đến nay xem ra đă thích thuận việc chia GP Bùi Chu nói trên mà chúng tôi rất ước mong, để đưa tới hiệu quả đă nói. GP Bùi Chu này gồm ba tỉnh hành chính, mặc dầu không trọn, tức tỉnh Nam Định, Thái B́nh và Hưng Yên. Tỉnh Nam Định rất thịnh đạt về các việc đạo và từ thiện, hàng LM bản quốc và giáo dân đông đảo. Chúng tôi nghĩ đem phần đất thuộc GP Bùi Chu ấy [trừ tỉnh Nam Định không trọn] trao cho hàng giáo sĩ bản quốc th́ sẽ sinh ích lợi lớn lao cho các linh hồn. C̣n hai tỉnh kia, tức Thái B́nh và Hưng Yên [không trọn], v́ việc đạo ít tiến bộ hơn, nên vẫn trao cho các thừa sai ngoại quốc cai quản, th́ Chúng tôi nghĩ sẽ cho các thừa sai ngoại quốc cai quản, th́ Chúng tôi nghĩ sẽ có lợi hơn cho lợi ích thiêng liêng của giáo dân.
Xét như thế, với sự cố vấn của các hiền đệ hồng y đứng đầu Thánh bộ Truyền giáo, Chúng tôi quyết định chia lănh thổ GP tông toà Bùi Chu, cắt lấy phần thuộc tỉnh Thái B́nh và Hưng Yên từ trước vốn thuộc GP ấy, lập thành một GP tông ṭa mới, gọi là GP Thái B́nh, theo tên của tỉnh đầu mang tên ấy. Chúng tôi uỷ thác GP mới này cho Ḍng Đaminh, mà các thừa sai của ḍng ấy đă rất có công trong việc truyền bá đức tin tại GP Bùi Chu. Các vị ấy đă lao công lâu dài không mệt mỏi để xây dựng GP được hưng thịnh đến ngày nay. V́ thế Chúng tôi nhượng GP tông ṭa Thái B́nh và các vị đại diện tông ṭa GP ấy, tùy thời gian, được hưởng hết mọi quyền lợi, đặc ân và năng quyền mà các GP tông ṭa khác, cũng như các GM GP trên khắp hoàn cầu, được hưởng theo luật chung, đồng thời cũng buộc các vị ấy phải gánh lấy hết mọi bổn phận và trách vụ theo luật nữa.
Về GP tông ṭa Bùi Chu, với phần lănh thổ c̣n lại như đă nói trên, trong giới hạn tỉnh hành chính Nam Định, th́ cứ giữ nguyên tên cũ, và được ủy thác cho hàng giáo sĩ bản quốc theo tông thư này, nhưng hiện thời vẫn ở dưới quyền cai quản của vị GM đại diện tông ṭa hiện nay là hiền đệ Phêrô Munagorri y Obineta [Trung], GM hiệu ṭa Pitycentini.
Tất cả những điều qui định và thiết chế trên, Chúng tôi muốn truyền hẳn là đă được quyết nghị và có hiệu lực bất chấp bất cứ một ai làm trái lại. Những bản sao của Tông thư này, cả được in ra, cũng phải có chữ kư tự tay và kiểm ấn của một thư kư, một viên chức trong phẩm chức GH. Hoàn toàn phải tin những bản sao đó, v́ nó sao lại Tông thư này, hoặc được tŕnh bày đúng như thế.
Chớ có ai phế bỏ hoặc làm trái với việc chia cắt, thành lập, định chế, ủy thác, nhượng ban, băi luật và ư muốn này của Chúng tôi. Nếu có ai cả dám táo bạo mưu đồ thư thế, th́ hăy biết rằng ḿnh sẽ khêu buồn giận cho Thiên Chúa toàn năng và hai Thánh tông đồ Phêrô và Phaolô.
Ban hành tại Rôma, cạnh Đền thờ Thánh Phêrô, năm Chúa Giáng sinh một ngh́n chín trăm ba mươi sáu, ngày mồng chín tháng ba, năm thứ mười lăm triều đại Giáo Hoàng của Chúng tôi.
Fr. TH. PIUS, O.P.
Hồng y Boggiani
Chưởng ấn
Hồng y Fumasoni Biondi,
Tổng trưởng Thánh bộ Truyền giáo.
Giuse Wilpert, Niên trưởng đoàn Tổng thư kư tông ṭa,
Vinhsơn BianchiCagliesi, Tổng thư kư tông ṭa.
chỗ + niêm ấn
Tông thư trên đă được dịch toàn văn từ bản Latinh, trong Acta Apostolicae Sedis, bộ XXVIII, năm 1936, trang 392 và 393.
* Ngày thành lập: Ngày 9.3.1936, bằng một sắc lệnh Praecipuas inter Apostolicas: (Những Ưu Tư Tông Đồ), ĐTC Piô XI đă thiết lập GP Thái B́nh. Sắc lệnh chỉ rơ: tỉnh Hưng Yên (không trọn: 4 huyện cực bắc không thuộc GP Thái B́nh) và tỉnh Thái B́nh được tách khỏi địa phận Bùi Chu, để thành lập địa phận Thái B́nh. Toà GM đặt tại tỉnh lị Thái B́nh.
* Thánh bổn mạng của GP: Thánh Tâm Chúa Giêsu
* Ngày bổn mạng của GP: Thứ sáu sau Chúa nhật Lễ Kính Ḿnh Máu Thánh Chúa
 
d. Nhà thờ chính ṭa
 
* H́nh thành và phát triển
Năm 1906, khi Thái B́nh c̣n nằm trong GP Trung, cố Tây Ban Nha Andres Kiên đă lănh trách nhiệm chỉ đạo việc xây cất ngôi đường với chiều dài hạn chế. Măi đến năm 1937 khi GP vừa thoát thai, thánh đường thị xă trở thành nhà thờ chính ṭa GP, Đức GM tiên khởi Gioan Casado Thuận mới truyền cho cố Tây Ban Nha Rengen Lễ là cha sở xứ Thái B́nh lúc ấy đốc công xây cất thêm phần nhà thờ từ cánh thánh giá trở lên, đồng thời lập bàn thờ sơn son thếp vàng, làm cho ngôi thánh đường trở nên đồ sộ, rộng lớn, bề thế, khang trang hơn nhiều, xứng tầm vóc của ngôi thánh đường mẹ, thánh đường của đức GM, trung tâm hội tụ phụng vụ của toàn GP.
Trong thời kỳ chiến tranh 1954-1975, nhà thờ chính ṭa đă hai lần bị trúng bom vào ngày 19.8 và 12.10.1967 gây hư hại nặng cho nhà thờ. Trong hoàn cảnh chiến tranh và nghèo khó ĐC Đaminh Đinh Đức Trụ cùng với hàng giáo sĩ và giáo dân từng bước sửa chữa tạm thời. ĐC Giuse Đinh Bỉnh tiếp tục công việc sửa chữa, và cuối cùng, năm 1995, ĐC P.X. Nguyễn Văn Sang, GM chính ṭa GP Thái B́nh, đă sửa sang để trở thành ngôi thánh đường khang trang đẹp đẽ.
Ngày 2.2.1996, lễ Đức Mẹ Dâng Chúa Giêsu trong đền thờ, Đức GM GP đă long trọng cử hành thánh lễ cung hiến nhà thờ chính ṭa để ghi nhớ muôn đời.
Để chuẩn bị cho những kỉ niệm lớn: 100 năm xây dựng nhà thờ chính ṭa, 60 năm thành lập GP Thái B́nh, Đức GM GP cùng với toàn thể LM, nam nữ tu sĩ và giáo dân lên kế hoạch trùng tu lại ngôi nhà thờ chính ṭa đă xuống cấp trầm trọng.
Nhà thờ chính ṭa cũ đă được xây dựng từ năm 1906, đă được trùng tu hai lần dưới thời ĐC Đaminh Đinh Đức Trụ do cha Giuse Mai Trần Huynh là quản xứ Thái B́nh thực hiện; một lần dưới thời ĐC P.X. Nguyễn Văn Sang do cha Giêrônimô Nguyễn Văn Đạo thực hiện. Nhà thờ chính ṭa được xây bằng các vật liệu kém là gạch thủ công, cát đào đồng nội với vôi nung gia công, không có bê tông cốt sắt. Trần nhà thờ được thiết kế bằng các chất liệu vôi vữa, rơm tre. Toàn bộ các xà cong được treo bởi các gông bằng gỗ; xà trần và các đầu mộng các xà ṿm v́ tuổi thọ quá dài nên đă bị mục nát, dù đă khôi phục bằng những dây thép buộc chằng chịt, nay đến ngày sụp đổ. Toàn bộ mái nhà thờ gồm hoành, rui, gỗ và ngói được dựa trên các xà ngang bằng hai thanh sắt chữ I, đă mục nát; quá nhiều lần sửa chữa đă phải dùng giây thép và ốc bulông vít lại, trận băo năm 1997 đă làm nhiều xà bị găy, toàn bộ lan can bị vỡ nát do t́nh trạng thụt lún của nhà thờ.
Để tránh t́nh trạng xấu nhất có thể xảy ra là nhà thờ có thể đổ bất cứ lúc nào trong lúc dâng thánh lễ có đông người tham dự. Theo ư kiến của các chuyên gia xây dựng, nếu trùng tu nhà thờ chính ṭa th́ kinh phí gấp 2,5 lần xây dựng nhà thờ mới. V́ vậy, Đức GM GP và toàn thể LM đoàn và giáo dân đă quyết định cho xây nhà thờ mới.
Để thuận lợi cho việc xây dựng ngôi thánh đường mới xứng với tầm vóc của ngôi nhà thờ mẹ trong GP, Đức GM và cha xứ nhà thờ chính ṭa đă làm đơn yêu cầu trả lại khu đất trước kia của nhà thờ. Sau một thời gian chính quyền cùng với những hộ sử dụng đất đă đồng ư trả lại cho GP với quỹ đất là 2986m2. Năm 2003, đức GM GP đă đặt viên đá góc tường, nhưng phải hai năm sau, tức ngày 17.7.2005, nhà thờ chính thức khởi công. Yêu cầu kiến trúc đối với ngôi nhà thờ mới phải đáp ứng được xu hướng mô h́nh kiến trúc đồ họa đang thịnh hành ở Việt Nam và được địa phương ưa chuộng từ kiểu dáng cho tới đường nét. Phải cố gắng diễn tả càng nhiều ư nghĩa tôn giáo càng tốt; không dập khuôn theo kiến trúc phương tây: gotique, tum, ṿm v.v.; không chạy theo kiến trúc Á Đông như cung đ́nh, chùa chiền, lăng tẩm v.v.; không ḷe loẹt, rườm rà; phải đảm bảo độ bền vững lâu dài; phải có tầng trệt để xe cho người dự lễ v.v..
Trải qua quá tŕnh thi công đến ngày 13.10.2007, ngôi Nhà Thờ Chính Ṭa Thái B́nh mới đă được Đức GM GP cùng với các GM toàn quốc vừa họp xong khóa họp thường niên tại Hà Nội đă về dự lễ và cắt băng khánh thành và thánh hiến.
* Địa chỉ
Số 8 Trần Hưng Đạo, thành phố Thái B́nh, tỉnh Thái B́nh
 
e. Ṭa Giám Mục


 

* H́nh thành và phát triển
   TGM Thái B́nh tọa lạc ở khu đất hiện nay xưa kia thuộc về xứ Thái B́nh. Theo tài liệu c̣n để lại, năm 1908 ĐC Munagorri Trung ban sắc thành lập GX Thái B́nh, cha Tràng An là cha xứ đầu tiên đă mua thêm hai mươi mẫu ruộng để mở rộng thêm khu vực GX Thái B́nh.
   Ngày 9.3.1936, GP Thái B́nh chính thức được thành lập, một phần đất của GX Thái B́nh được sử dụng làm TGM của GP mới. Sau khi được tấn phong GM ngày 2.8.1936, ĐC Casado Thuận bắt tay ngay vào việc kiến thiết GP Thái B́nh trong đó công việc ưu tiên hàng đầu của ngài là kiến thiết TGM và chủng viện Mỹ Đức.
   ĐC Casado Thuận là một nhà truyền giáo nhiệt thành, là một nhà xây dựng tài ba nhiều kinh nghiệm. Ngài đă từng giữ chức quản lư Địa Phận Trung, nên khi về làm GM GP Thái B́nh, ngài đă mời thầy già Yến, người đă từng cộng tác với ĐC xây dựng Chủng Viện Alberto Nam Định về xây dựng TGM của GP mới và các công tŕnh khác.
   Công tŕnh kiến thiết TGM được tiến hành sau khi ĐC Casado được tấn phong sau ngày 2.8.1936. Dưới sự lănh đạo của đức tân GM, đôi bàn tay tài hoa, khối óc thông minh cộng với kinh nghiệm phong phú về xây dựng cơ sở vật chất của thầy già Yến, tinh thần hăng say góp công góp của đông đảo giáo dân GP mới, chỉ trong ṿng hơn một năm từ tháng 9.1936 đến tháng 19.3.1938 đă khánh thành TGM, một ṭa nhà ba tầng: chiều dài 40m, chiều rộng 12m và chiều cao 13m nguy nga nh́n bao quát toàn bộ thị xă Thái B́nh trước kia và TP Thái B́nh hiện nay. Cùng song song với việc xây dựng ṭa nhà ba tầng, ĐC Casado Thuận cho xây dựng tượng đài Chúa Giêsu Vua trước TGM, cùng khánh thành với ṭa nhà ba tầng.
   Sau khi về nhận GP Thái B́nh (5.2.1991), ĐC P.X. Nguyễn Văn Sang đă cho tu bổ và xây dựng thêm các công tŕnh trong khuôn viên TGM như: Linh đài Đức Mẹ La Vang (2007), nhà nguyện và pḥng hội TGM (2000), Trung tâm Mục Vụ của GP (2004).
f. Các Đức GM của GP từ ngày thành lập đến nay
GP Thái B́nh đă được thành lập, nhưng chưa có GM cai quản. Ngày 17.5.1936, LM thừa sai Gioan Casado Thuận lúc ấy gần 50 tuổi, đă giữ chức vụ quản lư Địa Phận Trung từ năm 1926 và đang kiêm nhiệm chức vụ cha quản hạt Khoái Đồng, Nam Định, được đặt làm cha bề trên cai quản địa phận mới Thái B́nh. Một tháng sau, ngày 15.6.1936, cha Casado Thuận được thăng chức GM hiệu ṭa Barata, làm GM tông ṭa đầu tiên GP Thái B́nh. Lễ tấn phong GM được tổ chức long trọng tại nhà thờ chính ṭa Thái B́nh, ngày 2.8.1936, chủ phong là ĐC Gómez Lễ (Francois Gomez de Santago, O.P.), GM thừa sai ngoại quốc cuối cùng Địa Phận Hải Pḥng, là bạn cùng lớp với ĐC Thuận.
ĐC Jean Casado Obispo (Thuận)
Nhận địa phận mới, ngài bắt tay ngay vào việc xây dựng cơ sở cho GP v́ GP chưa có TGM, chưa có chủng viện, chưa có các cơ sở cần thiết. ĐC là một nhà truyền giáo nhiệt thành, là một nhà xây dựng tài ba nhiều kinh nghiệm, v́ thế chỉ sau một năm, vào tháng 9 năm 1937, ngài đă khánh thành cơ sở đầu tiên cho địa phận, đó là Tiểu Chủng Viện Mỹ Đức. Tiểu chủng viện một ṭa nhà ba tầng cao 14 mét, rộng 13 mét, dài 90 mét, nằm trên tả ngạn sông Trà Lư, thuộc xă Cát Đàm, làm nơi đào luyện hằng năm lên đến 140 tiểu chủng sinh.
ĐC cũng để ư đến việc bác ái, cứu rỗi các trẻ con lương dân bị cha mẹ bỏ rơi, nên đă xây dựng một nhà Dục Anh cấp GP, tại GX An Lập, trao cho các chị em “nhà phước”[1] chuộc trẻ về chăm sóc.
Ngài cũng xây dựng TGM, một ṭa nhà ba tầng ngay cạnh nhà thờ chính ṭa, trên một vị trí nh́n bao quát cả thị xă Thái B́nh. Đồng thời, ngài cũng cho tu sửa nhà thờ chính ṭa, thiết lập cung thánh cao hơn, rộng ra hai bên như cánh Thánh Giá, khiến nhà thờ chính ṭa tăng thêm sức chứa và các nghi lễ được cử hành một cách trang trọng hơn, tín hữu tham dự thấy được rơ ràng, sốt sắng hơn.
Trên phần đất GP bên tỉnh Hưng Yên, ĐC cho xây cất một trường thầy giảng, ṭa nhà kiến trúc theo lối Tây phương với ba tầng lầu, ngay tại tỉnh lị, làm nơi đào tạo các nam tu sĩ, những trợ tác đắc lực cho các cha xứ nơi các xứ đạo trên toàn GP.
Những cơ sở này, ĐC đă hoàn thành trong một thời gian ngắn kỷ lục, nội trong có ba năm, ngài đă xây dựng cơ sở vật chất hầu như đầy đủ cho GP. Ngoài ra, ĐC c̣n khuyến khích tu sửa, xây dựng nhiều thánh đường, các nhà xứ, nhà phước, trường học nơi các GX trên toàn GP.
Về phương diện tinh thần, ĐC chú ư đến việc đào tạo nhân tài cho GP bằng việc gửi đại chủng sinh đi học xa, thành lập nhiều hội đoàn Công giáo tiến hành trên khắp GP, ngài cũng thành lập một số GX mới. Số tín hữu tăng nhanh, trung b́nh mỗi năm có thêm khoảng ba ngàn giáo hữu mới. Số LM mỗi năm cũng tăng thêm từ 3 đến 5 vị. Tu sĩ nam nữ cũng ngày càng thêm đông số.
Có thể nói, GP Thái B́nh phát triển mạnh ngay từ ngày thành lập là nhờ sự lănh đạo của vị chủ chăn tài đức, khôn ngoan, nhiệt thành và hoạt bát: ĐC Gioan Thuận, một vị thừa sai Ḍng Thánh Đaminh, sinh ngày 27.12.1886, quê làng Fuentece, tỉnh Burgos, Tây Ban Nha.
Địa phận Thái B́nh mới thành lập nhưng đă đạt được những thành quả rất khích lệ, c̣n đang trên đà phát triển mạnh. Ngày 26.4.1939, ĐC Gioan Thuận lên đường đi Rôma để triều yết ĐTC Piô XII mới đăng quang, tŕnh tâu về hiện t́nh GP mới mà ngài đang đảm nhiệm, xin ĐTC chúc lành và nâng đỡ cho GP non trẻ. Tiện đường, ĐC ghé lại Tây Ban Nha để thăm lại quê hương cũ, đồng thời quyên tiền để kiến thiết xứ sở truyền giáo, nơi ngài đang trách nhiệm.
Thế chiến thứ II bùng nổ từ ngày mồng 3.9.1939, đă trở nên ngày thêm khốc liệt. ĐC Gioan không có phương tiện trở về GP, ngài phải lưu lại thủ đô Madrid để chờ dịp. Một cơn bạo bệnh bất ngờ đă đưa ĐC Gioan Casado về nước Chúa, ngày 22.1.1841, bỏ lại GP Thái B́nh thân yêu mà ngài mới kiến tạo được những cơ sở cần thiết vững chắc cả về tinh thần cũng như vật chất.
Đức Cha Santos Ubierna (Ninh)
Ngày 24.2.1942, LM thừa sai Tây Ban Nha Santos Ubierna, tên Việt là cha giáo Ninh, giáo sư kiêm phó giám đốc và quản lư Giáo hoàng chủng viện Thánh Anberto, Nam Định, được Ṭa Thánh ban Sắc phong GM kế vị ĐC Thuận tại GP Thái B́nh.
Trong suốt thời gian ĐC Ninh lănh đạo GP, đất nước luôn ở trong t́nh trạng chiến tranh. Cùng chung hoàn cảnh đất nước, GP Thái B́nh cũng phải lâm cảnh đau thương kháng chiến chống Nhật, chống đói, chống Pháp, rồi chống cộng sản vô thần. V́ thế ĐC chỉ có thể duy tŕ các cơ sở và giữ vững tinh thần cho các tổ chức công giáo tiến hành đă có sẵn trong GP. Với một lập trường vững chăi về chính trị, với tinh thần kiên trung về tôn giáo, ĐC đă củng cố tinh thần tông đồ của hàng giáo sĩ, bồi dưỡng đức tin nơi các giáo hữu. Ngài đă vững tay lèo lái con thuyền GP vượt qua những khó khăn chiến tranh, vững vàng ngăn chặn tà thuyết vô thần xâm nhập vào đời sống đức tin của các tín hữu trong GP. ĐC Ninh có một đức tính cương trực, can đảm chống lại bất cứ áp lực từ đâu đến làm phương hại đến đạo thánh. Ngài tuyên bố sẵn sàng chết chứ không khuất phục áp lực làm điều trái với luật Chúa.
Về văn hóa, ngài đă lập Nhà In Đaminh Thái B́nh để in ấn những tài liệu, sách báo công giáo cho GP.
Tuy ngài lănh đạo GP trong thời khó khăn như vậy, thành quả của ngài cũng tiến triển hơn khi ngài nhận GP. Đầu năm 1954, GP đă được thống kê như sau: 21 LM Ḍng Đaminh, 64 LM GP, 35 đại chủng sinh, 160 ngàn giáo dân, tổng số dân cư trên phần đất GP là 1,5 triệu (chiếm tỉ lệ 10,75%). Ngài c̣n lập thêm nhiều GX, nâng tổng số GX trong GP lên đến 63 GX.
Sau hiệp định Genève, ĐC bị cưỡng bức di cư vào miền Nam. Thời gian này, ngài đă về Tây Ban Nha thăm lại cố hương. Sau khi trở lại Sài g̣n, ĐC luôn thao thức về lại GP trước ngày 29 hoặc 30 tháng 5 năm 1955, là thời hạn chót cho việc tập kết, theo hiệp định đ́nh chiến Genève. Nhưng Chúa đă đem ĐC về, ngày 15.4.1955, khi ngài mới có 49 tuổi, chăn dắt đoàn chiên Chúa tại GP Thái B́nh được 13 năm.
V́ lư do chiến tranh, hơn một nửa giáo dân di cư, hầu hết các LM, tu sĩ cũng phải ĺa GP (1954). Trong khi đó, LM Đaminh Đinh Đức Trụ, nguyên là linh hướng Chủng Viện Mỹ Đức, đang coi xứ Nguyệt Lăng, t́nh nguyện ở lại. Cha đă được ĐC Ninh đặt vào chức bề trên tổng quản GP, từ ngày 30.6.1954.
Dưới quyền cha tổng quản Đaminh Đinh Đức Trụ, GP chỉ c̣n 13 LM, phần lớn đă có tuổi, 23 chủng sinh, 26 d́ phước ḍng ba Đaminh, và khoảng 80.000 giáo dân. Hầu hết các GX không c̣n LM, hơn phân nửa nhà thờ trong GP phải đóng cửa hoặc bị trưng dụng làm kho chứa đồ.
Sau khi ĐC Ninh qua đời tại Sài G̣n, cha tổng quản được đặt làm LM giám quản coi sóc GP. Bằng một niềm tin mạnh mẽ vào Thiên Chúa, người mục tử khôn ngoan dũng cảm ấy đă lănh đạo GP vượt qua những thời khắc khó khăn nhất. Để củng cố ḷng tin của tín hữu, cha giám quản đă cho chăng một biểu ngữ mang trước Nhà Thờ Chính Ṭa: “Các con đừng sợ những kẻ chỉ giết được thân xác mà không giết hại được linh hồn. Nhưng phải sợ Đấng có thể tiêu diệt cả linh hồn và thân xác trong hỏa ngục” (Mt 10,28). Ngài đă bất chấp mọi áp lực, đi kinh lư khắp GP, đă cắt họ Ngô Xá và họ Đào Xá thuộc xứ Sài Quất, nâng lên thành GX Ngô Xá, vào năm 1958.
Nỗi băn khoăn lo lắng nhất của cha giám quản là thiếu LM. Cha đă làm mọi cách để chủng viện được mở lại. Nhưng cánh cửa chủng viện cũng chỉ được đôi lần hé mở, rồi lại khép kín. Thời gian này, các lớp đào tạo hàm thụ, mặc dầu rất chật vật lần lượt được mở. Nói đến chủng viện, chúng tôi cũng phải nhắc đến các cơ sở của GP, Chủng Viện Mỹ Đức, trường Thầy giảng Hưng Yên, cơ sở Ḍng tại Cát Đàm cũng đă là những cuộc tranh đấu cam go, giáo dân cũng tốn nhiều mồ hôi nước mắt và cả máu mới giữ được chủng viện, c̣n hai cơ sở kia cũng phải “cho mượn” để làm trường học.
ĐC Đaminh Đinh Đức Trụ
Ngày mồng 5.3.1960, Ṭa Thánh ban sắc phong cha Đaminh Đinh Đức Trụ lên chức GM hiệu ṭa Catapas, làm GM tông ṭa GP Thái B́nh. Điều vui mừng của toàn GP là đă đến lúc có thể giải quyết được sự thiếu LM trong GP.
Ṭa Thánh hiểu rơ hoàn cảnh của GH Việt Nam trong thời kỳ khó khăn. Kinh nghiệm của ĐC Vinh, thời Tự Đức, đă phải dùng mũ giấy, gậy tre trong lễ tấn phong GM. V́ thế Ṭa Thánh đă gửi qua bưu điện: Thánh Giá, mũ và gậy GM cho ngài. Ôm bưu kiện vào pḥng, ngài giơ cao cây gậy lên, nói: “Chỉ ai sẵn sàng thí mạng sốngcho đoàn chiên của GH mới xứng đáng cầm cây gậy này”.
Như ĐC Thánh Liêm (Hermosilla), trong thời cấm đạo phải tàng h́nh tiểu hầu theo ngựa một phó tổng, đến Vĩnh Trị để được tấn phong (254-1841), cha Trụ cũng cải trang làm một bác xích lô đưa khách đến TGM Hà Nội để được ĐC Giuse Trịnh Như Khuê âm thầm tấn phong GM, vào Lễ Truyền Tin, 25.3.1960. Ư thức được nhiệm vụ của một chủ chăn giữa khó khăn chồng chất, GM phải là một chiến sĩ xung kích, ĐC Trụ đă chọn khẩu hiệu GM là “Lính tốt của Chúa Kitô”.
Từ ngày trở thành GM, ĐC Trụ đă chuẩn bị để phong chức LM cho các thầy đă theo học hàm thụ từ trước, nên chỉ 5 tháng sau, ngày 16.7.1960 ngài đă âm thầm truyền chức cho bốn thầy. Sau đó ngài vẫn tiếp tục đào tạo và phong thêm nhiều thầy nữa, v́ thế số LM GP Thái B́nh đông nhất so với các GP khác trong TGP Hà Nội, thời bấy giờ.
Ngày 24.11.1960, Ṭa Thánh thiết lập Hàng Giáo Phẩm Việt Nam, ĐC Đinh Đức Trụ trở thành GM chính ṭa đầu tiên của GP Thái B́nh.
Sau những năm tháng vững tay chèo lái con thuyền GP chống chọi với phong ba ghềnh thác, để hướng dẫn GP một ngày một thăng tiến, nỗi lo lắng cho GP làm ĐC, cộng thêm tuổi cao, sức khỏe yếu dần, ngài đă đề nghị vị kế nhiệm và đă có kết quả. Điều này làm ĐC măn nguyện.
ĐC tiên khởi chính ṭa GP Thái B́nh đă yên trí khi ngài nằm dưỡng bệnh. Ngày 7.6.1982 ngài đă an nghỉ trong Chúa sau 74 năm trên trần thế, trong đó ngài đă phục vụ GP 22 năm với chức vụ LM (6 năm giám quản tông ṭa GP) và 22 năm GM chính ṭa GP. ĐC Đaminh Đinh Đức Trụ là một chủ chăn:
Đạo đức - Hy sinh trong cuộc sống
Khôn ngoan - sáng suốt trong lănh đạo
Hiền từ - B́nh dân trong giao tế
Hăng say - Quên ḿnh trong phục vụ
Can đảm - Cương quyết trong trách nhiệm
Ngài đă là một chiến sĩ xung kích dũng cảm, một thuyền trưởng đầy nhiệt huyết, “người chèo lái con thuyền địa phận với ḷng can đảm cương nghị phi thường” (Thư Chung 1995 của ĐC Sang), vững vàng hướng dẫn con thuyền GP vượt qua cơn cuồng phong dữ dội của làn sóng thế gian, ma quỷ xô bủa.
ĐC Giuse Đinh Bỉnh
Vị GM kế nhiệm ĐC Trụ là cha Giuse Đinh Bỉnh. Ngài được ĐTC Gioan Phaolô II ban sắc tuyển chọn. Ngài là một trong 4 LM được ĐC Trụ phong chức, năm 1960, mà không qua sự đồng ư của chính quyền cộng sản.
ĐC Bỉnh được Đức HY Giuse Trịnh Văn Căn tấn phong GM trong một buổi lễ long trọng, tại nhà thờ chính ṭa Thái B́nh, ngày 8.12.1979. Nhận thức rơ nhiệm vụ khó khăn của một chủ chăn, vị tân GM đă muốn được Đức Maria dưới chân Thánh Giá phù trợ, khẩu hiệu GM của ngài là “Ecce Mater tua: này là Mẹ con”. Cuộc đời GM của ngài phó thác vào tay Đức Mẹ Đau Thương, để Mẹ dẫn đưa d́u dắt qua chông gai và nước mắt.
Nối tiếp công việc của vị tiền nhiệm, ĐC Bỉnh vẫn ưu tiên trong việc đào tạo LM, luôn lo lắng cho có thợ làm vườn nho Chúa. Đồng thời tận tâm tận lực chăm sóc cho tín hữu GP, sao cho có được những sinh hoạt tôn giáo dễ dàng, sốt sắng hơn. Là một chủ chăn hiền lành, đơn sơ, lấy đức Ái làm phương châm cuộc sống, nên có người đă gọi ngài bằng biệt danh là Ḥa B́nh.
C̣n đang mải miết lo toan địa phận, công việc đang tiến triển theo chiều hướng tốt đẹp, th́ vào lúc 4 giờ sáng ngày 14.3.1989, ngài đă an nghỉ trong Chúa, sau cơn nhồi máu cơ tim, hưởng thọ 69 tuổi, 29 năm linh mục, 11 năm làm giám mục trong đó 7 năm giám mục chính ṭa.
Đức HY Giuse Maria Trịnh Văn Căn, giám quản
Không để GP Thái B́nh trống ṭa, Đức HY Trịnh Văn Căn, mặc dầu bận rất nhiều công việc của TGP Hà Nội, ngài cũng nhận nhiệm vụ giám quản GP Thái B́nh trong thời gian Ṭa Thánh chưa bổ nhiệm GM coi sóc.
Suốt gần ba năm giám quản, Đức HY chú trọng đến đời sống đạo của GP. Tổ chức những tuần tĩnh tâm cho các LM do chính ngài hướng dẫn. Gặp gỡ tâm sự, khích lệ các tín hữu khắp GP. Khôi phục sinh hoạt và tài trợ cho các hội Dâng Hoa tháng Năm kính Đức Mẹ. Ngài cũng chú ư đến việc bảo tŕ các nhà thờ trong GP, khuyến khích giúp đỡ để các họ đạo có thể tu bổ, sửa chữa nơi thờ phượng.
ĐC Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Sang
Ngày 3.12.1990, Ṭa Thánh bổ nhiệm ĐC P.X. Nguyễn Văn Sang, GM phụ tá TGP Hà Nội, về làm GM chính ṭa GP Thái B́nh. Nhận GP ngày 5.2.1991, khi vào phần đất GP, ĐC đă “qú hôn đất thân yêu” mà ngài thề nguyền kết duyên, trung thành cho đến chết.
Như các vị tiền nhiệm, ĐC Sang cũng ưu tiên lo lắng đến việc đào tạo LM. Việc đầu tiên là lo cho 8 LM, chính quyền không cho thi hành chức vụ, được làm mục vụ. V́ tương lai GP, ĐC cũng gửi LM của GP ra nước ngoài du học. Song song với công việc tinh thần, về cơ sở vật chất, ngài lo tu sửa Nhà Thờ Chính Ṭa, TGM, cùng với việc nâng cao đời sống dân Chúa trong GP, bằng việc cấp vốn cho dân chúng mua phân bón, cứu cho những cánh đồng lúa úa vàng tàn lụi.
Nhận thấy những mốc kỷ niệm quan trọng của GP chưa bao giờ được tổ chức, như các lễ Ngân Khánh, Kim Khánh GP, ĐC Sang đă xin Ṭa Thánh cho tổ chức Năm Thánh GP Thái B́nh vào năm 1996, để kỷ niệm 60 năm GP và 90 năm Nhà Thờ Chính Ṭa Thái B́nh. Đây là dịp tín hữu Thái B́nh biểu lộ sức sống mănh liệt niềm Tin của ḿnh, không những trong tâm hồn, mà c̣n thể hiện ra bên ngoài bằng những cuộc hành hương, những cuộc rước và tôn vinh Thánh Giá, nơi các GX, mà chính ĐC GP chủ tế. Đặc biệt Toà Thánh ban ơn ba Năm Thánh liên tiếp nhâu cho GP Thái B́nh để cảm tạ đội ơn Thiên Chúa. Trong những năm này, Đức GM GP đă nhấn mạnh việc ăn năn sám hối và giao ḥa giữa các thành phần trong GH và xă hội, cũng như cảm tạ Thiên Chúa về những hồng ân cao quí đă gây được nhiều ảnh hưởng tốt đẹp. Và từ đó có nhiều Năm Thánh tiếp diễn sau, như năm Hồng Đào, để giúp giáo dân sống trưởng thành trong đức tin hơn.
 
g. Địa giới của GP
 
Nam, có ranh giới như sau:
Phía Bắc là TGP Hà Nội và GP Bắc Ninh. Phía Đông Bắc giáp ranh với GP Hải Pḥng (phần thuộc tỉnh Hưng Yên giáp tỉnh Hải Dương), có con sông Hóa (Bắc Hà) là địa giới thiên nhiên giữa Hải Pḥng và Thái B́nh. Phía TâyNam dựa vào sông Hồng, phần trên là ranh giới với TGP Hà Nội (tỉnh Hà Tây và tỉnh Hà Nam), phần dưới từ sông Nam Định xuống hạ lưu giáp ranh với GP Bùi Chu (tỉnh Nam Định). Phía Đông là vịnh Bắc Việt, từ cửa sông Thái B́nh đến cửa sông Ba Lạt.
Ngày thành lập, GP gồm hầu hết tỉnh Hưng Yên với 8 phủ huyện, diện tích 712 Km2 và toàn tỉnh Thái B́nh gồm 12 phủ huyện, rộng 1508,7 cây số vuông. Như vậy, diện tích toàn GP là 2220,7 Km2, bắt đầu từ cánh đồng An Vỹ, phủ Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên trải dài theo hướng Đông - Đông Nam ra vịnh Bắc Việt, chấm dứt ở bờ biển Đồng Châu, tổng Tân Phong, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái B́nh.
Toàn GP nằm bên tả ngạn sông Hồng, từ Hồng Hà có nhiều sông ng̣i len lỏi đan chằng chịt trên khắp phần đất GP. Sông Luộc là nhánh lớn nhất làm ranh giới thiên nhiên về hành chánh giữa tỉnh Hưng Yên và tỉnh Thái B́nh. V́ nằm trên miền châu thổ sông Hồng, nên GP Thái B́nh không có đồi núi, rừng cây. Hệ thống sông ng̣i vừa tiện lợi giao thông, vừa chuyên chở phù sa bồi đắp thêm cho ruộng vườn ph́ nhiêu khiến hoa mầu, lúa mạ tốt tươi hơn những nơi khác.
Với vị trí địa thế như vậy, trên phần đất GP Thái B́nh ngày mới thành lập, là nơi sinh sống của đông đảo dân cư. Vùng đất GP toàn là đồng bằng, nên dân cư không có một người dân tộc thiểu số nào, mà hoàn toàn là người kinh. Theo thống kê năm 2003, tỉnh Hưng Yên 1.116.000 người, trong số có gần 16.000 người Công Giáo. Tỉnh Thái B́nh ước khoảng 1.827.000, có gần 114.000 tín hữu.
 
h. GP Thái B́nh Hiện Nay
 
@ Tăng triển số LM, tu sĩ, giáo dân, lương dân, số các GX, giáo điểm truyền giáo
+ LM: 70 (61 LM triều và 9 LM ḍng)
+ Tu sĩ: 158
+ Giáo dân: 130.000 người
+ Lương dân: 3.024.000
+ GX: 95
+ Giáo điểm truyền giáo
@ Ơn gọi LM và tu sĩ
 
2. Tổ Chức GP
 
TGM Thái B́nh
- GM: Đức Cha P.X. Nguyễn Văn Sang
- Tổng đại diện: Đaminh Đặng Văn Cầu
- Quản lư: Tôma Đoàn Xuân Thỏa
- Ban tư vấn: gồm 6 LM: Giêrônimô Nguyễn Phúc Hạnh, Đaminh Đặng Văn Cầu, Thomas Trần Trung Hà, Gioan B. Nguyễn Sơn Hải, Vinh sơn Đỗ Cao Thăng, Giuse Trần Xuân Chiêu và Tôma Aquino Đoàn Xuân Thỏa.
Các ủy ban GM
- Ủy Ban Bác Aùi Xă Hội: cha Giuse Phạm Văn Thiện
- Ủy Ban Giáo Lư Đức Tin: cha Đaminh Đặng Văn Cầu
- Ủy Ban Phụng Tự Và Kỷ Luật Thánh: cha Gioan B. Nguyễn Sơn Hải
- Ủy Ban Thánh Nhạc: cha Antôn Bùi Xuân Huyên
- Ủy Ban Văn Hóa Và Truyền Thông: Cha Giuse Trần Xuân Chiêu.
Tổ chức Giáo Hạt, GX 
 GP Thái B́nh gồm hai tỉnh Thái B́nh và Hưng Yên nên tổ chức giáo hạt được chia ra làm sáu giáo hạt như sau:
Hạt Kiến Xương: gồm hai huyện Kiến Xương và Vũ Thư.
Hạt TP Thái B́nh: gồm một phần huyện Vũ Thư và Tp Thái B́nh.
Hạt Đông Hưng: gồm hai huyện Đông Hưng và Hưng Hà.
Hạt Thái Thụy: gồm hai huyện Thái Thụy và Quỳnh Phụ
Hạt Tiền Hải: huyện Tiền Hải.
Hạt Hưng Yên gồm toàn bộ 21 xứ trong 6 huyện và TP Hưng Yên.
Ḍng tu và Tu hội tông đồ, hoạt động và cơ sở: ḍng Giáo Hoàng, ḍng GP, nhà mẹ và chi nhánh, nhân sự và các hoạt động chuyên ngành.
   GP Thái B́nh có 12 Ḍng tu và Tu đoàn tông đồ đang hoạt động:
+ Các Ḍng Giáo Hoàng:
 1. Ḍng Đaminh Việt Nam: Có một cơ sở tại GX Cát Đàm
2. Ḍng Chúa Cứu Thế Việt Nam: có hai cơ sở tại xứ Lương Đống và họ Bổng Điền thuộc xứ Nghĩa Chính. Hoạt động: loan báo Tin Mừng cho người nghèo khó, bị bỏ rơi; giảng Đại Phúc.
3. Ḍng Don Bosco: có hai cơ sở tại Họ Dũng Kim thuộc Lê Xá và họ Hoàng Độc thuộc xứ Ngọc Đồng. Hoạt động giới trẻ, tạo công ăn việc làm bằng các trung tâm học nghề, mục vụ GX.
4. Ḍng Thánh Phaolô thành Sartres: Ḍng thánh Phaolô thành Sartres thuộc tỉnh ḍng Đà Nẵng, có ba cộng đoàn phục vụ ở GP Thái B́nh: (Vơng Phan (cơ sở chính); Nhà thờ chính ṭa Thái B́nh; GX Trà Vi). Hoạt động: Nâng cao mức sống vật chất và tinh thần của anh em lương giáo trong vùng bằng cách giáo dục (giáo lư, đàn nhạc, vi tính, nhà trẻ, học bổng…), chăm sóc bệnh nhân và người bất hạnh. Sẵn sàng theo mọi h́nh thức hoạt động mà các nhiệm vụ đ̣i hỏi (nước lọc tinh khiết, hoạt động từ thiện, thăm viếng…)
+ Các Ḍng GP:
1. Ḍng nữ Đaminh Thái B́nh 
   Cơ sở: có 11 cơ sở đó là Cát Đàm, Trung Đồng, Ngọc Đồng, Thân Thư­ợng, An Lập, Cao Mộc, Bồ Ngọc, Phương Xá, Viên Tiêu thuộc xứ Tiên Chu, Sa Cát, Thái B́nh và Phục Lễ.
   Hoạt động: Tại cộng đoàn: quan tâm đến nhóm trẻ mà các gia đ́nh lương giáo đă tin tưởng nhờ trông coi.
lư hôn nhân, giáo lư dụ ṭng.
    Các hoạt động khác: dạy may miễn phí; trung gian cấp học bổng; bệnh xá có miễn giảm; thăm viếng, giúp đỡ những ng­ười già, đau yếu, neo đơn; giúp các bệnh nhân ở trại Phong Văn Môn.
2. Ḍng Mến Thánh Giá Tân Lập: có 7 cơ sở đang hiện diện tại các GX và họ đạo:Cao Xá, xứ Thuần Túy, xứ Cao Mại, xứ Bác Trạch, xứ Xuân Ḥa, họ Thượng Cầm thuộc xứ Đồng Quan và họ Cao B́nh thuộc xứ Cao Mại.
3. Ḍng Mân Côi Trung Linh: có hai cơ sở tại họ Đông Thọ (Vân Môn) thuộc xứ Thái Sa và GX Hưng Yên. Hoạt động: phục vụ tại bệnh viện phong gia liễu Vân Môn; cộng tác với cha xứ đảm trách các lớp Giáo lư căn bản, giáo lư hôn nhân, giáo lư dụ ṭng
4. Ḍng Thánh Tâm Huế: có hai cơ sở tại xứ Tiên Chu và họ Kính Danh thuộc GXĐồng Quan. Hoạt động: mục vụ GX.
5. Ḍng Thừa Sai Đức Tin: Có ba cơ sở tại Họ Thủ Chính thuộc xứ Trung Đồng, xứ Thụy Lôi và xứ An Vĩ. Hoạt động: mục vụ GX.
6. Ḍng Đồng Công: có một cơ sở tại họ Đống Cao thuộc xứ Nghĩa Chính.
+ Các Tu Đoàn Tông Đồ
1. Tu Đoàn Giáo Sĩ Nhà Chúa: cơ sởtại xứ Bồ Ngọc. Hoạt động: Giúp các LM xứ, làm việc tông đồ nơi các GX. Thánh hóa các gia đ́nh. Khiêm tốn và phục vụ theo gương Đức Kitô và các thánh tử đạo
2. Tu Đoàn Thừa Sai Thánh Mẫu Chúa Cứu Thế (Nam và Nữ): Nam tại họ Tân B́nh thuộc xứCổ Việt; Nữ tại xứ Đông Thành. Hoạt động: thăm hỏi, động viên giúp đỡ, phục vụ những người già neo đơn, nghèo khó, tàn tật; mục vụ tại các GX.
 
CƠ SỞ VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG
 
Chủng viện
Chủng viện Thánh Tâm, trước kia là Tiểu Chủng Viện Thánh Tôma Mỹ Đức (1937-1972), Chủng Viện Mỹ Đức (1972-1977) và hiện nay là Chủng Viện Thánh Tâm (2008 -). Sau khi được tấn phong GM (2.8.1936), đức tân GM - Casado Thuận bắt tay ngay vào việc kiến thiết GP mới mà ưu tiên hàng đầu của vị chủ chăn là có một cơ sở đào tạo nhân sự cho GP Thái B́nh.
ĐC đă mời thầy già Yến là người đă từng cộng tác với ĐC trong việc xây dựng chủng viện thánh Alberto Nam Định v.v., về xây dựng chủng viện Thánh Tôma Mỹ Đức cùng song song với chủng viện là TGM. Chỉ sau đúng một năm (9.19369-1937) với sự lănh đạo tài t́nh của ĐC, tinh thần hăng say, nhiệt t́nh đóng góp tài chính, công sức của giáo dân GP Thái B́nh đă khánh thành Tiểu Chủng Viện Tôma Mỹ Đức. Tiểu chủng viện là một ṭa nhà ba tầng ba tầng cao 14 mét, rộng 13 mét và dài 70 mét nằm tả ngạn bên sông Trà Lư thuộc xă Cát Đàm, làm nơi huấn luyện chủng sinh cho GP.
Năm 1940, nối thêm 20 mét phía đầu đông của ṭa nhà ba tầng làm cho kiến trúc của chủng viện Mỹ Đức theo h́nh thánh giá.
Sau khi khánh thành Chủng Viện Mỹ Đức, ĐC Casado Thuận đă đưa toàn bộ tiểu chủng sinh đang học tại Bùi Chu về học tại Mỹ Đức và chính thức chiêu sinh khóa đầu tiên.
Sau biến cố 1954, toàn bộ chủng sinh, 80 LM triều và ḍng, các d́ phước và hơn 70.000 người di cư vào nam. Chủng viện Mỹ Đức bị bỏ trống một thời gian đến năm 1956 mới mở lại. Năm 1963, sau khi ĐC Phạm Năng Tĩnh, GM GP Bùi Chu đă phong chức cho 29 thầy, tất cả các đại chủng viện, tiểu chủng viện trên toàn miền Bắc phải ngưng hoạt động, trong đó có chủng viện Mỹ Đức của GP Thái B́nh.
Năm 1972, ĐC Đaminh Đinh Đức Trụ xin phép mở lại chủng viện Mỹ Đức và được chính quyền chấp nhận mở khóa đào tạo 1972-1977 cho 9 thầy và 6 LM đă chịu chức trước đó về hàm thụ. Ngày 16.10.1977, cả GP hân hoan v́ từ nay có những thợ gặt mới trên cánh đồng truyền giáo của GP.
Chủng Viện Mỹ Đức đóng cửa cho đến năm 2008. Vào đúng ngày lễ Thánh Tâm Chúa Giêsu (quan thầy của Chủng Viện) năm 2008, theo đơn đề nghị ĐC P.X. Nguyễn Văn Sang, chính quyền đă chính thức có văn bản trả lời đồng ư cho ĐC mở lớp bồi dưỡng về triết học và thần học cho 30 thầy lớn tuổi trong GP. ĐC đă đổi Chủng Viện Mỹ Đức thành Chủng Viện Thánh Tâm với ước mong các chủng sinh ở đây sẽ là những “Tâm Sĩ” như ḷng Chúa mong ước.
Trung tâm mục vụ
GP có 1 trung tâm mục vụ, xây dựng năm 2004, tọa lạc trong khu vực TGM. Đây là một ṭa nhà 3 tầng gồm các pḥng: pḥng hội, pḥng sinh hoạt văn hóa,... cho quư cha, quư nam nữ tu sĩ và các đoàn hội, các pḥng học dành cho việc bồi dưỡng giáo lư viên.
Đền Thánh
* Đền Các Thánh Tử Đạo Đông Phú
Một làng trù phú ở phía đông
Trước biển sau sông giữa cánh đồng
Thuần Dũng tử đạo hai vị thánh
Đuốc sống ngàn năm măi song song.
   Đó bài thơ gồm hai mươi tám chữ vàng mà ĐC Phanxico Xavie đă tặng Đông Phú khi về làm mục vụ lần đầu tiên tại Đông Phú vào năm 1992. Cũng từ ngày đó, ư tưởng Đông Phú trở thành đền thánh dâng kính Các Thánh Tử Đạo Việt Nam nơi vị chủ chăn đáng kính và khôn ngoan. V́ thế, ngày 19. 5.1992 ngài đă quyết định cho khai quật và xác nhận hài cốt hai thánh Phêrô Đinh Văn Thuần và Phêrô Đinh Văn Dũng đưa về nhà thờ xứ mẹ Trung Đồng để tôn kính, đời cha cố Đaminh Trịnh Đức Tính. Đồng thời, trong thời gian này ngài cổ vơ giáo dân Đông Phú tái thiết lại ngôi thánh đường theo mẫu mă hiện đại, khang trang, rộng lớn thay thế ngôi nhà thờ nhỏ bé cũ kỹ. Và rồi, vào ngày 6.6.1998, ĐC đă về chủ sự nghi lễ đặt viên đá góc tường xây dựng ngôi thánh đường, đặt tên là nhà thờ dâng kính các thánh tử đạo Việt Nam chung cho GP Thái b́nh. Dưới sự dẫn dắt của cha xứ Vinh Sơn Đỗ Cao Thăng, trong hai năm xây dựng với bao mồ hôi nước mắt của những người con họ đạo Đông Phú, con cháu hai thánh Tử Đạo đă lao động quên ḿnh cùng với những đóng góp giúp đỡ, động viên tinh thần vật chất của ĐC, của các đấng bậc, thân ân nhân xa gần, ngôi nhà thờ Đông Phú đă dần đi đến hoàn thành.
Vào đại năm thánh 2000 của GH hoàn vũ, ngày 24.11.2000, nhân ngày kính các thánh tử đạo Việt Nam, ĐC chính thức về cắt băng và thánh hiến ngôi nhà thờ Đông Phú. Bài giảng trong Thánh lễ, ngài chia sẻ Lời Chúa với chủ đề "Thánh hiến trọn vẹn như các thánh tử đạo". Ḷng tôn kính các thánh tử đạo và sự ưu ái với Đông Phú cách riêng của vị chủ chăn đầy nhiệt huyết và khôn ngoan đă không nguôi. Ngài tiếp tục cổ vơ xây dựng ngôi nhà nguyện quàn hài cốt hai thánh để cho khách hành hương xa gần đến kính viếng.
Ngày 6.6.2006 ĐC P.X. Nguyễn Văn Sang đă về cắt băng khánh thành và chính thức công bố sắc lệnh tôn phong nhà thờ Đông Phú là Đền Thánh Tử Đạo Việt Nam GP Thái B́nh. Cùng với việc phong nhà thờ Đông Phú là Đền Thánh dâng kính các thánh tử đạo Việt Nam.
Ngày 4.8.2007 ĐC đă ban sắc phong nâng Đông Phú lên hàng GX và bổ nhiệm LM Giuse Nguyễn Thuân thay mặt ĐC về phục vụ dân Chúa và trông coi Đền Thánh. Hồng ân ấy được nhân lên gấp bội, ngày 8.4.2008 ĐC đă đặt Đông Phú trở thành trung tâm tôn thờ Thánh Thể Chúa suốt ngày đêm, để mang lại lợi ích cho giáo dân Đông Phú nói riêng và khách hành hương xa gần nói chung. V́ Chúa Giêsu Thánh Thể chính là nguồn mạch của sự yêu thương và đỉnh cao của sự dâng hiến.
Một biến cố trọng đại đă đến với GX Đền Thánh Tử đạo Đông Phú, ngày 20.2.2009 phái đoàn Ṭa Thánh Vatican do Đức ông Parolin làm trưởng đoàn đă đến thăm và dâng thánh lễ kính các Thánh Tử Đạo Việt Nam. Như lời ĐTC Gioan Phaolô II trong đại lễ tôn vinh hiển thánh 117 chân phước tử đạo Việt Nam tại Rôma ngày 19.6.1988 đă trích lại văn hào Tertulliano: "Máu các thánh tử đạo là hạt giống sinh nhiều tín hữu".
   Tạ ơn Chúa, tạ ơn hai thánh tử đạo quí hương, tri ân ĐC GP đă làm cho họ giáo Đông Phú từ một họ giáo nhỏ bé, nghèo nàn, nay đă trở thành Đền Thánh nổi tiếng được nhiều người trong nước và quốc tế biết đến.       
Địa chỉ: Thôn Vĩnh Trà, xă Nam Trung, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái B́nh
Website: http://www.dtdongphu.com
* Đền Thánh Vinh Sơn Đông Thành[1]
Đền Thánh Vinh Sơn Đông Thành thuộc xă Nam Hải, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái B́nh. Tại xứ Kẻ Mèn, xă Trung Lương, tổng Đông Thành, tỉnh Thái B́nh có bà lang Nhượng sống lẻ loi giữa một thôn lương. Mồng 4 tết năm 1887, bà bảo người đầy tớ đi kéo nước ở giếng những nhà lương dân xung quanh như thói quen, v́ nhà bà không có giếng, nhưng chẳng nhà nào cho. Họ không cho v́ họ tin hôm đó là ngày xấu chưa ai khai giếng được. Người đầy tớ quảy thùng về không, phàn nàn với chủ: “Nhà nào có giếng cũng bảo hôm nay không phải là ngày tốt, chưa khai giếng được”.
Bà lang Nhượng lúc đó đang đọc kinh trước ṭa ông thánh Vinh Sơn, nghe thế liền cầu nguyện: “Lạy ông thánh Vinh Sơn hay làm phép lạ, xin thương đến chúng con ở giữa lương dân chưa biết Chúa mà thờ phượng, chỉ tin kiêng dối trá, làm ngăn trở cho chúng con rất nhiều”.
Chính lúc đó Phêrô Tâm, con trai bà đang cuốc vườn ở đầu nhà để vun gốc chè, bất th́nh ĺnh nơi đó thụt xuống sâu hơn mười mét, mà anh Tâm cũng sụt theo, nên sợ hăi la ầm lên. Bà lang Nhượng chạy ra xem, mừng rỡ, cảm tạ ông thánh Vinh Sơn và bảo con: “Phép lạ ông thánh Vinh Sơn làm đó, mẹ đang xin th́ ngài ban cho cái giếng nước mà uống”. Rồi bà bảo lấy thang kéo con lên. Nơi đó tụ lại ba mạch nước thành một giếng tốt, trong, không cạn bao giờ. Nước đó mùa hạ th́ mát lạnh, mùa đông th́ ấm. Nhiều người v́ ḷng tin lấy nước đó đem về tắm, sắc thuốc nhiều bệnh ngoài da được khỏi. Giếng đó ngày nay vẫn c̣n trước đền thờ trong khu vực vườn nhà bà lang Nhượng.
Tại khu nhà của bà lang Nhượng này đă xây một ngôi đền kính thánh Vinh Sơn. Ngày 5.4.1929, bà lang Nhượng đă xây dựng lại ngôi đền. Trải qua ḍng thời gian, ngôi đền kính thánh Vinh Sơn đă xuống cấp. Ngày 5.4.2000, chị Maria Bùi Thị Thảo đă xin phép đức GM xây dựng lại ngôi đền kính Thánh Vinh Sơn khang trang, đẹp đẽ hơn.
Địa chỉ: Đền thánh Vinh sơn Đông Thành, xă Nam Hải, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái B́nh.
3. Báo Chí Và Truyền Thông
@ Báo điện tử, trang mạng
GP có trang Web: http:..wwwtgmtb.net
4. Cơ Sở Xă Hội Và Các Hoạt Động
Bệnh xá Phan sinh phục vụ người nghèo: Bệnh xá Phan sinh,ban đầu là pḥng khám cấp phát thuốc miễn phí cho người nghèo không phân biệt tôn giáo. Năm 2006, TGM cho xây dựng lại khu pḥng khám bệnh và cấp phát thuốc thành bệnh xá Phan sinh. Tháng 12.2006 đă khánh thành bệnh xá Phan sinh chuyên khám chữa bệnh ĐôngTây y cho mọi người.
 
II. NHẬN ĐỊNH
 
1. Nh́n Chung
Từ ngày thành lập đến nay, mặc dầu trải qua những nét thăng trầm do ảnh hưởng của những biến cố lịch sử của thời cuộc, những khó khăn đến từ nhiều phía, nhưng nh́n chung GP Thái B́nh vẫn đứng vững và phát triển. Tuy là một địa phận nhỏ và hẻo lánh, Thái B́nh vẫn hiệp thông cách sâu xa với GH hoàn vũ; người giáo dân Thái B́nh vẫn luôn trung thành với Đức Tin truyền thống và làm tṛn nghĩa vụ với đất nước và dân tộc.
2. Những bước tiến về nhân sự, tổ chức và sinh hoạt
Biến cố 1954 đă làm cho Thái B́nh bị thiếu hụt trầm trọng về mặt nhân sự. Phần lớn giáo dân và LM, nam nữ tu sĩ đă di cư vào Nam, có những GX chỉ c̣n lại một vài người; không c̣n một ḍng tu nào hiện diện trong GP.
Từ con số LM chỉ đếm được trên đầu ngón tay và không có một ḍng tu nào hiện diện trong địa phận sau biến cố 1954, đến nay địa phận đă có: 65 LM triều, 6 LM ḍng, 12 ḍng tu và tu hội với con số tu sĩ nam nữ là 158; khoảng 80.000 giáo dân vào năm 1954, đến nay, theo báo cáo thường niên của TGM năm 2009, con số này đă lên tới 130.000 người.
 
III. HƯỚNG TỚI
 
1. Hướng Mục Vụ Truyền Giáo, Giáo Dục Và Giáo Lư
Truyền giáo: Vẫn luôn là ưu tiên hàng đầu của công tác mục vụ. Khuyến khích mọi thành phần Dân Chúa tham gia công việc này, đặc biệt là các ḍng tu. Tiếp tục thực hiệân công cuộc đối thọai với các anh em ngoài Kitô giáo; xúc tiến hơn nữa việc hội nhập văn hóa.
Giáo dục và Giáo lư: Khuyến khích, nâng đỡ con em Công Giáo tích cực học tập văn hóa và giáo lư. Nhân rộng các quỹ khuyến học tại các GX. Giúp đỡ các học sinh nghèo chăm học. Tiếp tục phổ cập giáo lư cho mọi thành phần Dân Chúa theo từng lứa tuổi. Xây dựng cơ sở để đào tạo các giáo lư viên chuyên nghiệp cấp địa phận (có thể trả lương hoặc trợ giúp về mặt kinh tế cho các giáo lư viên này)
2. Nh́n Trước Vấn Đề Đào Tạo Nhân Sự, Ơn Gọi
Tiếp tục gửi các LM đi du học để có thêm nhân sự làm việc tại GP.
Tiếp tục gửi các chủng sinh tới theo học tại 2 chủng viện Hà Nội và Bùi Chu.
Chủng Viện Thánh Tâm tiếp tục đón nhận các tu sĩ cao tuổi và các tu sinh chuẩn bị cho việc gia nhập đại chủng viện (các tu sinh học tập tại đây ít là 2 năm, trước khi thi vào đại chủng viện). Các nhà xứ có các cha cư trú vẫn được sử dụng làm nơi ươm trồng ơn gọi.
3. Hoạt Động Của Các Cơ Sở Văn Hóa Xă Hội Công Giáo
Trung tâm Mục vụ của các GX vừa là nơi diễn ra các hoạt động mục vụ của GX, vừa là nơi sinh hoạt văn hóa (tổ chức các lớp bồi dưỡng văn hóa, giao lưu văn nghệ...).
Khu vực nhà xứ, nơi có nhiệm sở của các cha, là nơi giao lưu văn hóa thể thao nhằm giúp cho những người ngoài công giáo gần gũi và hiểu người Công Giáo hơn.
Tài liệu tham khảo
1. Sử Kư Địa Phận Trung, Phú Nhai đường, 1916
2. Hoàng Đức Trinh, Vườn Vạn Tuế Thái B́nh, Tủ sách họ Hoàng Bồ Ngọc, 2006
3. LM. Bùi Đức Sinh, Lịch sử Giáo Hội Công Giáo, T I&II, Veritas Edition Calgary-Cannada 1999.
4. Một giáo sư sử học, Giáo Hội Công Giáo ở Việt Nam, T I,II&III, Veritas Edition Calgary-Cannada 1998.
5. LM. Trần Phúc Long, 25 Giáo phận Việt Nam hai mươi năm qua, tập III, 1998.
6. Ṭa Giám Mục Thái B́nh, Kỷ yếu năm thánh Giáo phận Thái B́nh, Nxb Hà Nội, 1996.
7. Lê Ngọc Bích (chủ biên), Lê Đ́nh Bảng, Lê Thiện Sĩ, Giám Mục Người Nước Ngoài qua chặng đường 1659-1975 với các giáo phận Việt Nam, Nxb Tôn Giáo, Hà Nội, 2009
                                              

Cập nhật 08/2009

Xem thêm : [Lược sử Giáo Phận (Vietnamese Missionaries in Asia)]

 


H́nh ảnh sinh hoạt Giáo Phần Thái B́nh

 Híh ảnh niềm vui tạ ơn của ngày đầu Năm Mới 2016 (1/1/2016) tại GP Thái B́nh
 
  Sáng ngày 01 tháng 01 năm 2016, tại Nhà chung Giáo phận Thái B́nh, Đức Cha Phêrô - Giám mục Giáo phận - đă long trọng chủ sự thánh lễ Đại triều: Mừng 80 năm thành lập Giáo phận Thái B́nh- Mừng Nhà Chung Giáo phận hoàn thành - Truyền chức Linh mục và Phó tế cho 26 Tiến chức (17 Linh mục và 9 Phó tế)